چندرسانه ای

با بهائیان موسس شبکه بی‌بی‌سی در ایران آشنا شوید؛

واکاوی دلایل حمایت شبکه بی‌بی‌سی از بهائیان

بررسی و مطالعه تاریخ معاصر ایران و کنکاش در چرایی وقوع بسیاری از تحولات در داخل کشور به وضوح دست عوامل خارجی را نمایان می‌کند و این مسئله‌ای است که به تصدیق بسیاری از محققان و تاریخ نگاران بی غرض رسیده است. فرقه بهائیت، یکی از صدها نمونه‌ای است که تاریخ بیانگر عملکرد آن در راستای منافع بیگانگان است. پیوند بهاییت با دولت انگلستان و نوع عملکرد آن در راستای منافع این دولت بارها توسط تاریخ‌نگاران و محققان اشاره‌شده است.

بررسی و مطالعه تاریخ معاصر ایران و کنکاش در چرایی وقوع بسیاری از تحولات در داخل کشور به وضوح دست عوامل خارجی را نمایان می‌کند و این مسئله‌ای است که به تصدیق بسیاری از محققان و تاریخ نگاران بی غرض رسیده است. البته دخالت دولت‌های بیگانه همیشه عیان و به طور مستقیم صورت نپذیرفته است، بلکه اغلب مواقع دست نشاندگان این دولت‌ها در کشور به نیابت از اربابان خود منافع آنها را دنبال می‌کردند.فرقه بهائیت، یکی از صدها نمونه‌ای است که تاریخ بیانگر عملکرد آن در راستای منافع بیگانگان است. پیوند بهاییت با دولت انگلستان و نوع عملکرد آن در راستای منافع این دولت بارها توسط تاریخ‌نگاران و محققان اشاره‌شده است. فریدون آدمیت ازجمله تاریخ نگارانی است که در آثار خود به این مسئله اشاره می‌کند و می‌نویسد: «عنصر بهائی چون عنصر جهود به عنوان یکی از عوامل پیشرفت سیاست انگلیس در ایران درآمد. طرفه اینکه از جهودان نیز کسانی به این فرقه پیوستند و همان میراث سیاست انگلیس به آمریکائیان نیز رسیده ...»[1]

 

تداوم سیاست تبلیغ و حمایت از فرقه بهائیت در بی‌بی‌سی فارسی را امروز می توان در گزارش های خبری و مستندهای ساخته شده توسط این شبکه مشاهده کرد که در یک نمونه آن،  بی بی سی از یکی از کارگردان دعوت به عمل آورد تا با سرمایه صندوق مالی بهاییان در سرزمین های اشغالی، مستندی درباره بهاییت بسازد اما پس از به توافق نرسیدن با او، گروه مستندساز خود را به سرزمین های اشغالی فرستاد.مجید تفرشی می گوید : حضور چشمگیر بهاییان در سطوح مختلف سرویس جهانی بی بی سی از مدیریت های کلان آن شبکه به پایین ضمن تاثیرگذاری های نامحسوس پنهان خود در لایه های زیریرن این شبکه، گاه نمودهای آشکاری نیز داشته است

تداوم سیاست تبلیغ و حمایت از فرقه بهائیت در بی‌بی‌سی فارسی را امروز می توان در گزارش های خبری و مستندهای ساخته شده توسط این شبکه مشاهده کرد که در یک نمونه آن،  بی بی سی از یکی از کارگردان دعوت به عمل آورد تا با سرمایه صندوق مالی بهاییان در سرزمین های اشغالی، مستندی درباره بهاییت بسازد اما پس از به توافق نرسیدن با او، گروه مستندساز خود را به سرزمین های اشغالی فرستاد.مجید تفرشی می گوید : حضور چشمگیر بهاییان در سطوح مختلف سرویس جهانی بی بی سی از مدیریت های کلان آن شبکه به پایین ضمن تاثیرگذاری های نامحسوس پنهان خود در لایه های زیریرن این شبکه، گاه نمودهای آشکاری نیز داشته است

بهروز آفاق

یکی دیگر از بهائیانی که نفوذ فراوانی در شبکه سلطنتی انگلستان دارد و سایت اینترنتی و شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نیز با تلاش‌های وی تأسیس شد، بهروز آفاق است. وی از سرمایه داران بهائی است که از سال 1978 در انگستان زندگی می‌کند و کار خود را در سرویس جهانی بی‌بی‌سی از سال 1983 به عنوان یک تولیده کنند آغاز کرد. نقش آفاق در راه اندازی بی بی سی در آسیای میانه در سال 1994 و خدمات بی شمار او موجب انتخاب او به عنوان سردبیری منطقه اوراسیا در سال 1999 شد.

حسن موقر بالیوزی

حسن بالیوزی در 16 شهریور 1287 ش./ 7 سپتامبر 1908 م. در شیراز به دنیا آمد. مادرش، منور خانم، نیز از تبار میرزا ابوالقاسم سقاخانه‌ای، برادر زن باب، بود. بالیوزی در سال 1300 ش.، پس از مرگ پدر، «موقرالدوله» لقب گرفت. تحصیلاتش را در بیروت و انگلستان به پایان برد و در بخش مهمی از عمر خود ساکن لندن و در سال‌های 1937- 1960 رئیس محفل ملّی روحانی بریتانیا بود. وی سازمان‌دهنده اوّلین کنگره جهانی بهائیان بود که در 8 اردیبهشت 1342، با شرکت پانزده هزار نفر، در لندن برگزار شد و از ایران هزاران زن و مرد بهائی، با تسهیلات ویژه‌ای که دولت امیر اسدالله علم فراهم آورد، به این کنگره اعزام شدند که این امر اعتراض شدید امام خمینی(ره) را نیز برانگیخت.

خسرو معتضد

 خسرو معتضد با اشاره به عملکرد رادیو بی بی سی در راستای منافع انگستان می گوید: «من اسنادی را که وزارت امورخارجه انگلیس به بی بی سی دستور می داده تا چه تفسیرهایی درباره مسائل روز نوشته شود، دیده ام.»

در بین حمایت رسانه‌های خارجی از بهائیان، رسانه‌های انگلیسی نقش ویژه ای را ایفا می کردند و با بهانه های گوناگون به تبلیغ و معرفی این فرقه و انعکاس اخبار مربوط به آن می پرداختند.اما در میان رسانه‌های انگلیسی، پیوند بهائیت با شبکه بی‌بی‌سی‌ نمود بیشتری پیدا کرده است که از زمان تأسیس بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی تا افتتاح سایت فارسی و شبکه تلویزیونی آن در سالهای اخیر قابل مشاهده است.

 

دکتر محمد حسن میمندی نژاد نیز در یکی از کتب خود در این زمینه می‌نویسد: «همان طور که در کتب گذشته با ادله و براهین اثبات کرده‌ام ادیان بهائی و بابی، ساختگی و زائیده سیاست هستند و پیرامون این مذاهب را سازمانهای معینی می‌چرخانند که سرنخ آنها در دست سازمان مخوف اینتلیجنت سرویس است.»[2]

 

اعطای لقب سِر به عبدالبهاء توسط دولت انگلستان

 

طبیعتاً دولت‌های خارجی خدمات این فرقه را بدون پاسخ باقی نگذاشته و پشتیبانی از این فرقه به هر نحوی را جزو اولویت های خود قرار داده بودند. در این میان حمایت‌های رسانه‌ای در قالب تبلیغ و معرفی این فرقه و انعکاس ادعاهای پوچ و مظلوم نمایی صورت گرفته توسط اعضای آن یکی از موارد بروز و ظهور پشتیبانی از بهائیت می‌باشد.

 

شاخص ترین رسانه‌های حامی بهائیان

 در بین حمایت رسانه‌های خارجی از بهائیان، رسانه‌های انگلیسی نقش ویژه ای را ایفا می‌کردند و با بهانه‌های گوناگون به تبلیغ و معرفی این فرقه و انعکاس اخبار مربوط به آن می‌پرداختند؛ به عنوان نمونه در اردیبهشت سال ۱۳۴۲- که اعضای نخستین دوره‌ی بیت العدل بهائیان در اسرائیل انتخاب شدند – کنفرانس مفصلی در لندن (محل دفن شوقی افندی) برگزار کردند که در مطبوعات آن کشور انعکاس فراوان یافت. از جمله در یکی از جلسات این کنفرانس دو مبلغ بهائی به نامهای «هینزورث» و «ویلیام سیرز» به ایراد سخن پرداختند که به نوشته‌ی نشریه بهائیان: «روزنامه‌ی معروف تایمز که از جراید درجه اول انگلستان است، قسمت اعظم بیانات دو ناطق فوق الذکر را نقل کرد.»[3]
همچنین فردی به نام بهیه مظفری نژاد (افلاطونی) که در اجلاس مزبور شرکت کرده بود، می‌نویسد: » چند روزنامه انگلیسی از جمله تایمز، ابزرور و سانادی تایمز اخباری راجع به آن کنگره درج می‌کردند ولی تنها روزنامه‌ای که مشتری پر و پا قرص کنگره مزبور بود، روزنامه ایوینینگ نیوز بود که هر روز اخبار کنگره را به قول خودمان «با عکس و تفصیلات» درج می‌کرد…[4]اما در میان رسانه‌های انگلیسی، پیوند بهائیت با شبکه بی‌بی‌سی‌ نمود بیشتری پیداکرده است که از زمان تأسیس بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی تا افتتاح سایت فارسی و شبکه تلویزیونی آن در سالهای اخیر قابل‌مشاهده است.

 

ورود بی‌بی‌سی به ایران

بخش فارسی بی‌بی‌سی در سال‌های پایانی جنگ جهانی دوم در هفتم دی‌ماه سال 1319 با حمایت مالی وزارت خارجه انگلستان به راه افتاد. اندیشه تولید و پخش برنامه به زبان‌های غیر انگلیسی بیش از آن که ابتکار دولت وقت انگلیس باشد، واکنشی در مقابل قدرت روز افزون ماشین تبلیغات آلمان نازی بود. در میانه دهه 1930 میلادی دولت انگلستان از بی بی سی خواست برای مقابله با دستگاه تبلیغاتی هیتلر و موسیلینی برنامه‌هایی برای پخش در سراسر جهان به زبان‌های بومی تولید کند. حدود دو سال بعد اولین برنامه‌های غیر انگلیسی رادیو بی بی سی به زبان های اسپانیایی، پرتغالی و عربی آماده پخش شده بود، اما راه اندازی بخش فارسی تا سال اول جنگ جهانی دوم اتفاق نیفتاد. زبان فارسی یکی از دهها زبانی بود که در سال های 1940 و 1941 میلادی (درست زمانی که جنگ کاملاً به ضرر انگلیس پیش می رفت) به مجموعه زبان‌های خارجی رادیو بی بی سی اضافه شد. در ایران نیز پس از فرار رضاشاه و حضور آشکار انگلیس در تحولات ایران، رادیو بی بی سی اهمیت ویژه ای پیدا کرد. در طول بیش از نیم قرن حضور در فضای رسانه‌ای ایران، رادیو فارسی بی بی سی، انبوهی از رخدادهای تاریخ معاصر ایران را پوشش داده است؛ از افول سلطنت پهلوی تا پیروزی انقلاب اسلامی و در تمام این دوران کم نبوده‌اند کسانی که نقش رادیو فارسی بی بی سی را بیش از خبر رسانی صرف می‌دانسته‌اند و معتقد بودند که این رسانه به عنوان یکی از ابزارهای دولت انگلستان در عرصه دیپلماسی عمومی در شکل دادن به برخی از این رخدادها نیز نقش داشته است.[5]

 

به عنوان مثال می توان به نقش رادیو بی‌بی‌سی در دوران ملی شدن صنعت نفت اشاره کرد که این رادیو با تبلیغات گسترده علیه دولت مرحوم مصدق و در نهایت ارسال پیام رمزی برای شاه و همراهانش و در چند مرحله ارسال کد در لا به لای اخبار و برنامه‌ها به مخالفان جنبش ملی شدن نفت، وظیفه خود برای عمل در چارچوب منافع دولت انگلستان به عنوان یکی از بازوهای دیپلماسی دولت انگلستان را به خوبی انجام داد.[6]

 

رادیو بی‌بی‌سی در دوران ملی شدن صنعت نفت با تبلیغات گسترده علیه دولت مرحوم مصدق و در نهایت

ارسال پیام رمزی برای شاه و همراهانش نقش ویژه‌ای در اجرایی شدن کودتا ایفا کرد

 

عباس دهقان، گوینده باتجربه بی‌بی‌سی فارسی در مصاحبه‌ای به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد راه‌اندازی این بخش می‌گوید: «ما چیزی را می‌خواندیم که باید خوانده می‌شد. اجازه نداشتیم هیچ تغییری ایجاد کنیم. همیشه دو انگلیسی که به فارسی صحبت می‌کردند، اخبار را بازبینی کرده و به آن‌چه می‌گفتیم با دقت گوش می‌کردند.»[7]در همین زمینه خسرو معتضد یکی از کارشناس مسائل تاریخی نیز با اشاره به عملکرد رادیو بی بی سی در راستای منافع انگلستان می‌گوید: «من اسنادی را که وزارت امور خارجه انگلیس به بی بی سی دستور می‌داده تا چه تفسیرهایی درباره مسائل روز نوشته شود، دیده‌ام.»[8]

 

بهائیان؛ پایه گذار رادیو بی‌بی‌سی در ایران

در حالی که شبکه بی‌بی‌سی یکی از ابزارهای پیشبرد منافع دولت انگلستان در سراسر جهان محسوب می‌شد، در ایران نیز این شبکه توسط افراد دست نشانده انگلستان راه‌اندازی شد و مصداق دیگری از پیوند بهائیت و دولت انگلستان را نمایان کرد. حسن موقر بالیوزی (1908 -1980 م) که از او به عنوان اولین مدیر و سخنگوی بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی یاد می‌شود از سران و مورخان طراز اول بهائی و از خویشاوندان باب (افنان) بود و نخستین کسی بود که در ابتدای تاسیس بی‌بی‌سی فارسی از آن رادیو برای مخاطبان سخن گفت.[9] وی به عنوان اولین گوینده بخش فارسی رادیو بی بی سی افتتاح رادیو را با این جملات شروع می‌کند: «در این هنگام که خبر فرستی به‌وسیله رادیو به زبان فارسی از بریتانیای کبیر آغاز می‌شود بنگاه رادیوی انگلستان به تمام گوش دهندگان ایرانی و فارسی زبانان در هر جای جهان که باشند درود می‌گوید.»

 

حسن موقر بالیوزی کیست؟

حسن بالیوزی اولین مدیر بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی در ایران، پسر علی‌محمد خان موقرالدوله (1282- 1339 ق.) از اعضای خاندان افنان (خویشان علی‌محمد باب، بنیان‌گذار فرقه بابیه) و از رهبران طراز اوّل بهائیت بود. به‌نوشته میرزا اسدالله فاضل مازندرانی، مورخ بهائی، علی محمدخان موقرالدوله پسر حاج محمدعلی بود و عمویش، حاج میرزا عبدالله، «کارگزار محب» بود. فیضی، مورخ دیگر بهائی، در تاریخ خاندان افنان، موقرالدوله را حاصل وصلت فاطمه سلطان بیگم، دختر حاج میرزا ابوالقاسم سقاخانه‌ای، با تاجری بوشهری، به‌نام آقا محمدحسن تاجر بوشهری بن حاج عباس بن حاج عبدالرسول، معرفی می‌کند. پدر موقر الدوله به میرزا محمد حسن تاجر شیرازی نیز معروف بود که بهاء او را از «افنان» محسوب کرده است. وی مدتی کنسول انگلیس در بندر بوشهر بود و پس از خلع محمدعلی شاه و اقتدار مطلقه عوامل بریتانیا در حکومت قاجار، در سال‌های 1911- 1915 میلادی حاکم بوشهر شد. موقرالدوله در این سال‌ها که مصادف است با شهادت شیخ زکریا نصیرالاسلام (1913)، فعالیت‌های تخریبی و نفوذی بهائیان فارس را هدایت می‌کرد. میرزا هادی شیرازی، داماد عباس افندی و پدر شوقی، پسر دایی علی‌محمد خان موقر الدوله بود و موقرالدوله سالیان مدید گرداننده اصلی تشکیلات بهائیان ایران به‌شمار می‌رفت. او در دولت کودتای 3 حوت 1299 وزیر فوائد عامه و تجارت و فلاحت در کابینه کودتای سید ضیاءالدین طباطبایی شد ولی اندکی بعد، در اوایل سال 1300 ش. درگذشت.[10]

 

علی‌محمد خان موقر الدوله از رهبران طراز اول بهائیت و پدر حسن موقر بالیوزی اولین مدیر بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی در ایران

 

حسن بالیوزی در 16 شهریور 1287 ش./ 7 سپتامبر 1908 م. در شیراز به دنیا آمد. مادرش، منور خانم، نیز از تبار میرزا ابوالقاسم سقاخانه‌ای، برادر زن باب، بود. بالیوزی در سال 1300 ش. پس از مرگ پدر، «موقرالدوله» لقب گرفت. تحصیلاتش را در بیروت و انگلستان به پایان برد و در بخش مهمی از عمر خود ساکن لندن و در سال‌های 1937- 1960 رئیس محفل ملّی روحانی بریتانیا بود. شوقی افندی، رهبر بهائیان، اندکی پیش از مرگ در لندن (1957)، بالیوزی را که خویشاوند نزدیکش بود، به‌عنوان یکی از «ایادی امرالله» منصوب کرد.وی سازمان‌دهنده اوّلین کنگره جهانی بهائیان بود که در 8 اردیبهشت 1342، با شرکت پانزده هزار نفر، در لندن برگزار شد و از ایران هزاران زن و مرد بهائی، با تسهیلات ویژه‌ای که دولت امیر اسدالله علم فراهم آورد، به این کنگره اعزام شدند که این امر اعتراض شدید امام خمینی (ره) را نیز برانگیخت.

 

حسن بالیوزی در 23 بهمن 1359/ 12 فوریه 1980 در لندن درگذشت. او مؤلف بیوگرافی عبدالبهاء به انگلیسی است و در اواخر عمر، زندگی نامه خدیجه بیگم- زن باب- را می‌نوشت که ناتمام ماند. پسرش، رابرت بالیوزی، در سال بعد این کتاب را تکمیل و با نام خدیجه بیگم، حرم حضرت اعلی منتشر کرد.[11]

 

تأسیس بخش فارسی رادیو اسرائیل توسط یکی دیگر از بهائیان

هم زمان با تأسیس بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی در ایران توسط حسن بالیوزی یکی دیگر از اعضای خاندان افنان، به‌نام نیّر افنان، بخش فارسی رادیو اسرائیل را که در آن زمان رادیو بیت‌المقدس خوانده می‌شد، راه‌اندازی کرد. جالب است که این انتخاب نیز با دخالت و پیشنهاد دستگاه اطلاعاتی انگلستان در فلسطین صورت گرفته است.از گزارش محرمانه سرکنسول ایران در فلسطین و شرق اردن (عبدالحسین اسفندیاری) به وزارت خارجه ایران، مورخ 5 آبان 1319، مقارن با اوایل جنگ جهانی دوم، بر می‌آید که «اداره اطلاعات» انگلیس در فلسطین برای راه اندازی رادیو فارسی خود در آن منطقه، به سراغ بهائیان حیفا رفته و بدین منظور با نیّر افنان (خویشاوند حسن موقر بالیزوی و از بستگان باب و عباس افندی) گفت‌وگو کرده است که سرپرستی و نیز اجرای برنامه های این رادیو را به عهده بگیرد.[12]

 

مسعود فرزاد، از اولین گویندگان بخش فارسی بی بی سی

 

ادامه فعالیت بهائیان در بی‌بی‌سی بعد از بالیوزی

پایان حضور حسن موقر بالیوزی در بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی، به معنای پایان حضور بهائیان در این شبکه و تأثیر پذیری سیاست‌های آن از اعضای این فرقه نبود، بلکه نفوذ و کادر سازی بهائیان در شبکه سلطنتی انگلستان بعد از بازنشستگی بالیوزی نیز گسترش پیدا کرد و تا امروز نیز در بخش های مختلف این شبکه از سایت اینترنتی تا شبکه تلویزیونی ادامه دارد.

 

لطفعلی خنجی از بهائیان حاضر در کادر بی‌بی‌سی

 

تا جاییکه بعد از بالیوزی "دهقان" جایگزین وی می شود و پیشرفت و نفوذ روزافزون افراد بهایی در بدنه این شبکه  شرایط را برای عناصری همچون "شاداب وجدی" ، "لطفعلی خنجی" ، "باقر معین" و... که همه بهائی بودند به گونه‌ای فراهم می‌کند تا این افراد در نقش گوینده و تهیه کننده به بالاترین مقامات اجرایی رادیو بی بی سی فارسی برسند؛[13] و از هر فرصتی برای تبلیغ و معرفی این فرقه استفاده کنند.

 

سرمایه‌دار معروف بهائی در بی‌بی‌سی

اما یکی دیگر از بهائیانی که نفوذ فراوانی در شبکه سلطنتی انگلستان دارد و سایت اینترنتی و شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نیز با تلاش‌های وی تأسیس شد، بهروز آفاق است. وی از سرمایه داران بهائی است که از سال 1978 در انگلستان زندگی می‌کند و کار خود را در سرویس جهانی بی‌بی‌سی از سال 1983 به عنوان یک تولید کنند آغاز کرد. نقش آفاق در راه‌اندازی بی بی سی در آسیای میانه در سال 1994 و خدمات بی شمار او موجب انتخاب او به عنوان سردبیری منطقه اوراسیا در سال 1999 شد. وی در مارس 2003 به عنوان رئیس منطقه اوراسیا انتخاب شد  و در نهایت در آوریل 2006 به ریاست  منطقه آسیا و اقیانوسیه سرویس جهانی بی‌بی‌سی منصوب شد که مسئولیت شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی و سرویس‌های چندرسانه‌ای بی بی سی به زبان‌های آذری، اردو، ازبکی، اندونزیایی، برمه‌ای، بنگالی، پشتو، تامیل، چینی، سریلانکایی، قرقیزی و هندی را بر عهده اوست. آفاق در سال 2009 نیز مسئول راه اندازی تلویزیون فارسی بی بی سی شده بود.[14]
 

حضور آفاق به عنوان مسئول آسیا و اقیانوسیه بخش خارجی شبکه سلطنتی انگلیس شرایط را برای نفوذ و تأثیرپذیری هرچه بیشتر این شبکه از بهائیان فراهم کرد و حتی تلاش هایی نیز برای بهائی کردن برخی از کارمندان بی‌بی‌سی فارسی صورت گرفت که در یک نمونه می‌توان به بهائی شدن سینا مطلبی از سردبیران شبکه بی بی سی و همسرش فرناز قاضی زاده مجری این شبکه اشاره کرد.[15]

 

تبلیغ و رپرتاژ بی‌بی‌سی برای بهائیان

حضور گسترده بهائیان در بخش فارسی بی‌بی‌سی شرایط را برای تأثیر این فرقه بر برنامه‌های این شبکه از رادیو گرفته تا سایت و شبکه تلویزیونی فراهم کرد و از همان ابتدای تأسیس بخش فارسی رادیو، تبلیغات مستمر بهائیت و سیاست انعکاس ادعاها و مظلوم نمایی‌های اعضای فرقه در نادیده گرفته شدن حقوقشان پیگیری می‌شد. به عنوان نمونه می‌توان به نوشته نشریه محفل بهائیان در مورد انعکاس اخبار مربوط به فرقه بهائیت در رادیو بی‌بی‌سی اشاره داشت: « در یک برنامه رادیویی که در بنگاه سخن پراکنی بی بی سی انگلستان انعقاد یافت… تحت عنوان «پیامی از لندن به موریس»… خانم مهرانگیز منصف یکی از احبای [= بهائیان] ساکن لندن مؤکداً موضوع عدالت اجتماعی و جهانی و رفع تعصبات و تبعیضات را که بهائیان سراسر جهان برای نیل به استقرار جهانی آن، شب و روز می‌کوشند، گوشزد کرد و در آخر، پیام تحیات خود را به دوستان [= بهائیان] شرکت‌کننده در کنفرانس موریس از طریق فرستنده رادیو بی بی سی فرستاد.»[16]

 

در همین زمینه می‌توان به یافته‌های مجید تفرشی تاریخ نگار، سند پژوه و محقق مطالعات معاصر ایران که با بررسی اسناد آرشیو ملی بریتانیا، تحقیق مفصلی در زمینه دیپلماسی عمومی بریتانیا در ایران با مطالعه موردی سرویس جهانی بی بی سی انجام داده است توجه کرد که در آن به تأثیر پذیری آشکار و پنهان شبکه بی‌بی‌سی از بهائیان اشاره شده است. وی در مقاله‌ای که در این زمینه نگاشته است می‌نویسد:

 

یکی از مواردی که چه مسئولان سرویس جهانی بی بی سی و چه گزارشگران تاریخ بخش فارسی آن، خواسته یا ناخواسته، از کنار آن گذشته و یا آن را بسیار کم رنگ نشان داده اند حضور و تاثیر انکار نشدنی حسن موقر بالیوزی (1980- 1908) و دیگر بهاییان در یک دوره طولانی در سطوح جدی و سیاست گزاری این رسانه استحضور چشمگیر بهاییان در سطوح مختلف سرویس جهانی بی بی سی از مدیریت‌های کلان آن شبکه به پایین ضمن تأثیرگذاری‌های نامحسوس پنهان خود در لایه‌های زیرین این شبکه، گاه نمودهای آشکاری نیز داشته که از آن میان می‌توان به مصاحبه کاملاً تبلیغاتی و فرمایشی با "مری مکسول" (ملقب به روحیه خانم) بیوه شوقی افندی رهبر سابق بهاییان، در تاریخ 18 آگوست 1981 اشاره کرد.

 

مری مکسول (ملقب به روحیه خانم) بیوه شوقی افندی رهبر سابق بهاییان

 

تهیه رپرتاژ آگهی‌های گزارش گونه منحصر به سال های گذشته در بی بی سی نبوده و انتشار اخبار و گزارش‌های متعدد در این موضوع نشان‌دهنده تداوم این سیاست و استفاده از کارت بهاییت علیه ایران است. در این باره برای نمونه می‌توان به مجموعه گزارش‌های متعدد جانبدارانه و آگهی گونه خبرنگاران اعزامی بخش فارسی در اسراییل و درباره مراکز مختلف بهایی در عکا و دیگر سرزمین های فلسطینی اشاره کرد. در این مطالب، گزارشگران اعزامی بخش فارسی حکومت ایران را بهایی ستیزی و یهودی ستیزی متهم کرده اند.با بررسی موضوعات، عناوین و محتوای این قبیل نوشته‌ها تعجب نخواهیم کرد اگر بدانیم که همه گزارشگران اعزامی و تهیه‌کنندگان این قبیل آگهی‌های گزارش گونه به‌سرعت راه ترقی را در بی بی سی فارسی پیمودند.»[17]

 

تداوم سیاست تبلیغ و حمایت از فرقه بهائیت در بی‌بی‌سی فارسی را امروز می توان در گزارش های خبری و مستندهای ساخته شده توسط این شبکه مشاهده کرد که در یک نمونه آن، بی بی سی از یکی از کارگردان دعوت به عمل آورد تا با سرمایه صندوق مالی بهاییان در سرزمین های اشغالی، مستندی درباره بهاییت بسازد اما پس از به توافق نرسیدن با او، گروه مستندساز خود را به سرزمین های اشغالی فرستاد.پس از تولید و پخش مستند سفارشی بی بی سی، عوامل دست اندرکار این مستند در یک جلسه خصوصی به تلاش‌های خود برای ایجاد وجهه خوب از بهائیان اشاره می‌کنند و گزارش عملکرد خود را به بهائیان حاضر اینگونه شرح می‌دهند: «این اولین مستندی است که در مورد تاریخ و زندگی بهایی ها در ایران ساخته شده است. بی بی سی همه تلاشش را کرد تا وجهه خوبی از بهائیت به تصویر بکشد.»


بُعد دیگری از سیاست حمایتی بی‌بی‌سی از بهائیان را می‌توان در پخش تصاویر بسیار نادر و کمیاب از آرشیو این فرقه برای اولین بار از روی خط خروجی تلویزیون بی بی سی فارسی مشاهده کرد. از جمله تصویری نادر از "میرزا حسینعلی نوری" و "عبدالبهاء" در نیویورک که در قالب فیلمی از سفر وی به غرب در یکصد سال پیش است که بی بی سی فارسی آن را رونمایی می‌کند.[18]
 

جمع بندی

پیوند بهائیت با دولت انگلستان مسئله‌ای عیان و مورد وفاق اکثر تاریخ نگاران معاصر است که نمونه‌هایی فراوانی از خدمات متقابل این فرقه و دولت بریتانیا در کتب و اسناد تاریخی ثبت و ضبط شده است؛ اما مسئله‌ای که در این گزارش به آن پرداخته شده است ارتباط بهائیان با یکی از نهادهای متولی امر دیپلماسی عمومی دولت انگلستان، یعنی شبکه بی‌بی‌سی است. بی‌بی‌سی فارسی اولین گام های حضور خود در ایران را با کمک و همکاری بهائیان برداشت و مردم ایران نخستین پیام رادیوی دولتی انگلستان را از زبان یک بهائی معروف شنیدند که البته این تنها یکی از صدها نشانه‌ی هم‌صدایی انگلستان و بهائیان بود. گذر زمان و گسترش بخش فارسی شبکه بی‌بی‌سی، پیوند بین این شبکه و بهائیان را که در تبلیغات مداوم و پی‌درپی این شبکه برای فرقه مصداق پیدا می‌کرد بیشتر نمایان ساخت. این ارتباط را همچنین می‌توان در جمعیت زیاد بهائیان شاغل در سرویس جهانی بی‌بی‌سی و بخش فارسی آن نیز مشاهده کرد. همه این موارد می تواند نتایجی را در ذهن مخاطبان و ناظران بیرونی متبادر کند و کنار هم قرار دادن همه این نشانه‌ها ذهن کمتر فردی را متوجه این حقیقت نمی‌کند که: "بهائیان بهترین گزینه‌ برای سرپرستی نهادهای وابسته به انگلستان و مناسب‌ترین گروه برای پیگیری منافع این دولت در ایران هستند"

مشاهده مطلب
  • نظرات مخاطبان
مطالب مرتبط
آشنایی با فرقه‌ای که با قتل‌عام قصد تسخیر ایران را داشت
ابعاد جنگ روانی بابیان و بهائیان در ایران
عضویت در خبرنامه
سایت هادی