چندرسانه ای

چالش های پیش‌روی آمریکا در نظامی سازی فضا؛

نیم نگاهی به فعالیت‌های فضایی آمریکا

جامعه جهانی در خلال چهل سال گذشته به کرات تاکید داشته است که فضا باید منحصرا برای مقاصد صلح آمیز مورد استفاده قرار گرفته و عاری از هر گونه تسلیحات باشد. اما عملکرد کشورهایی همچون آمریکا در گسترش تکنولوژی های دارای کاربرد دوگانه در فضا رسیدن به این هدف را با مشکل اساسی مواجه کرده است. در این گزارش به مرور فعالیت های فضایی آمریکا می پردازیم.

سیاست‌های اولیه فضایی آمریکا در اواخر دهه 50 میلادی توسط رئیس‌جمهور وقت آمریکا - آیزنهاور- تدوین شد. در سال 1967 شوروی و آمریکا پیمانی منعقد کردند که طبق آن قرار دادن تسلیحات کشتارجمعی در فضا ممنوع اعلام شد. تیم نو محافظه‌کار بوش تلاش‌های فراوانی برای گسترش برنامه‌های تسلیحات فضایی انجام داد و دولت اوباما نیز اعلام کرد که انعقاد یک معاهده کنترل تسلیحات فضایی در آینده نزدیک بعید است. بدین ترتیب مسابقه جدیدی برای نظامی سازی جو زمین و آلودگی آن شروع‌شده است.

 

با توجه به آلوده شدن شدید جو زمین در اثر آزمایش‌های اتمی فضایی سازمان ملل در کنار ایجاد یک کمیته تخصصی تاکنون سه اجلاس جهانی نیز درباره استفاده صلح آمیز از فضا تشکیل داده است. با شکل گیری کمیته استفاده صلح‌آمیز از فضای خارج از جو در سازمان ملل در سال 1959، هر ساله به طور منظم حیطه همکاری‌های بین‌المللی در استفاده صلح آمیز از فضا بررسی شده و برنامه‌هایی پیشنهاد می‌شود تا زیر نظر سازمان ملل اجرا شود

X-37B

با شروع دور جدیدی از تحقیقات نظامی فضایی، پنتاگون برنامه‌های جاسوسی نظامی را در رأس کار خود قرار داده است و هواپیمای بدون سرنشین مختلفی با مأموریت‌های طولانی مدتی که گاهی تا 20 ماه طول می‌کشد به فضای زمین گسیل می‌شوند. برای مثال هواپیمای X-37B  که در 5مارس 2011 به فضا اعزام شد در طول مأموریت خود 469 روز در مدار زمین قرار داشت. اهداف اصلی اینمأموریت‌ها پوشیده باقی می‌ماند.

پیگیری سیاست‌های فضایی بوش در دولت اوباما با اختصاص بودجه ویژه برای پنتاگون مشخص شد. در سال 2009 پنتاگون برای اولین بار خواستار بودجه‌ای برای ارتقای توان نظامی آمریکا در فضا شد. تخصیص این بودجه از سوی آمریکا در نوع خود اولین گام برای استفاده علنی و رسمی نظامی از فضا از جانب یک کشور بود که با اعتراض چینی ها مواجه شد. چین اعلام کرد که قانونی شمردن نظامی سازی فضا از طریق اختصاص بودجه در تناقض آشکار با اصول پذیرفته شده بین‌المللی در مورد فضا است.اوباما در دیدار با کارکنان بخش شاتل های فضایی. سیاست های اوباما در راستای جنگ افروزی در فضا تعبیر می‌شود.

در اواخر دهه 60 میلادی وجهه نظامی برنامه‌های فضایی آمریکا عیان تر شد و برخی از کارشناسان آمریکایی از فضا به عنوان اولین خط دفاعی کشور خود یاد کردند. از این‌رو بسیاری از کارشناسان آمریکایی معتقدند که کشورشان نیازمند استفاده نظامی از فضا برای دفاع از منافع ملی خود است. کارشناسان موسسه spacecom در گزارشی عنوان کرده‌اند که آمریکا تا سال 2020 توان نظامی بالایی در فضا ایجاد خواهد کرد تا به وسیله آنبتوانداز ماهواره‌ها و ایستگاه های فضایی خود محفاظت کند. آمریکا بیش از صد میلیارد دلار برای برنامه‌های فضایی اش هزینه کرده است.


در فضای رقابت با شوروی سابق، آمریکا تصمیم گرفت با پیگیری برنامه‌های مختلفی ضمن آمادگی برای مقابله با حمله احتمالی شوروی، خود را به یک ابرقدرت فضایی تبدیل کند. جالب‌توجه است که برنامه‌های فضایی جاسوسی و نظامی ابرقدرت‌ها همواره با شعارهای فریبکارانه صلح‌آمیزی همچون فضای آزاد، صلح در فضا و فضا برای بشر پیگیری می‌شد.این در حالی بود که در عرض 5 سال، یعنی از 1961 تا  1965، در فضای زمین 13 آزمایش هسته‌ای انجام‌گرفته بود. آزمایش‌های هسته‌ای در فضا ابتدا توسط شوروی سابق شروع شد. شوروی در سال‌های 61 و 62 میلادی 4 آزمایش هسته‌ای در فضا انجام داد. پس‌ازآن نیز آمریکایی ها از 1962 تا 65 اقدام به انجام 9 آزمایش هسته‌ای در جو کره زمین کردند


هم اکنون صدها ماهواره نظامی و جاسوسی در جو زمین به گردش مشغولند


در اواخر دهه 60 میلادی وجهه نظامی برنامه‌های فضایی آمریکا عیان تر شد و برخی از کارشناسان آمریکایی از فضا به عنوان اولین خط دفاعی کشور خود یاد کردند. بدین ترتیب مسلح شدن در فضا وارد مرحله جدیدی شد و پنتاگون برنامه‌های فضایی خود را در 4 محور اصلی ردیابی، شناسایی، رهگیری و انهدام، تدوین کردطراحی و ساخت سامانه های مختلف فضایی به طول چندین دهه توسط دو ابر قدرت ادامه داشت و بعد از فروپاشی شوروی نیز علاوه بر آمریکا در روسیه و مدعی جدیدی همچون چین ادامه یافت. هم اکنون انواع ماهواره‌های جاسوسی و نظامی متعلق به آمریکا و کشورهای دیگر در مدارهای زمین می‌چرخند و می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن نقاط مختلف کره زمین را مورد هجوم قرار دهند و دولت آمریکا نیز قصد اثبات قدرت نظامی بلامنازع خود در فضا را دارد.

از این‌رو بسیاری از کارشناسان آمریکایی معتقدند که کشورشان نیازمند استفاده نظامی از فضا برای دفاع از منافع ملی خود است. این کارشناسان دارایی‌های آمریکا در فضا را در معرض تهدید حمله دانسته و برای حفاظت از آن ها دولتشان را موظف به استقرار تسلیحات در فضا برای صیانت از امنیت و منافع اقتصادی کشور خود می‌دانندکارشناسان موسسه spacecom در گزارشی عنوان کرده‌اند که آمریکا تا سال 2020 توان نظامی بالایی در فضا ایجاد خواهد کرد تا به وسیله آن بتواند از ماهواره‌ها و ایستگاه های فضایی خود محفاظت کند. تمامی این اقدامات بدون توجه به آلودگی‌های خطرناک ایجادشده در جو کوه زمین انجام می‌گیرد و کشورهای ذینفع به هیچ‌کدام از تذکرات و درخواست های بین المللی برای کاستن و عدم پیگیری برنامه‌های نظامی سازی جو زمین توجهی ندارند.


تجدید نظر آمریکا در سیاست عدم نظامی سازی فضا
تنش‌های اصلی در مورد فضا در دنیای امروز عمدتاً بین سه کشور آمریکا، روسیه و چین در جریان است. در 1963، امریکا و شوروی سابق، معاهده «منع آزمایش تسلیحات هسته‌ای در جو زمین، فضای بیرون آن و زیر آب » را امضا کردند. در ادامه گفتگوهای بین دو ابرقدرت وقت، در سال 1967 شوروی و آمریکا پیمانی منعقد کردند که طبق آن قرار دادن تسلیحات کشتارجمعی در فضا ممنوع اعلام شد. با فروپاشی شوروی و نیز ظهور مدعیان جدیدی همچون چین به نظر می‌رسد که آمریکا دیگر تمایلی به پایبندی به تعهدات خود را ندارد و در تلاش برای نظامی سازی وسیع جو کره زمین به نفع سیاست‌های تهدیدآمیز خود است.

این عدم تمایل از زمان بیل کلینتون شروع و در دولت بوش پسر آشکارا بیان شد. دولت بوش توانست استراتژی جدیدی برای برنامه‌های نظامی فضایی تدوین کند که در دولت اوباما نیز پیگیری شد.تیم نو محافظه‌کار بوش تلاش‌های فراوانی برای گسترش برنامه‌های تسلیحات فضایی انجام داد. به‌طوری که در ژانویه 2001 کمیسیونی به ریاست دونالد رامسفلد وزیر دفاع وقت تشکیل شد و با ارسال گزارشی به کنگره بر استفاده تسلیحاتی از فضا برای دفاع از ماهواره‌ها و تجهیزات فضایی امریکا تأکید و اصرار گردید. رامسفلد خواستار در دستور کار قرار گرفتن مجدد برنامه‌های مسلح شدن در فضا بود. با پیگیری‌های رامسفلد درهای فضا به روی تسلیحات آمریکایی باز شد و دور جدیدی از برنامه‌های نظامی سازی جو زمین توسط آمریکا آغاز گردید و آمریکا فضا را علناً به پایگاه نظامی خود تبدیل کرد


بوش پسر سیاست‌های نظامی سازی فضا را بازبینی و فعال کرد.


دولت بوش با هرگونه محدودیتی در مورد تسلیحات فضایی که از سوی برخی از سیاست مداران داخل آمریکا مطرح می‌شد شدیداً مخالفت کرد. بوش از یک تجدید نظر اساسی در مورد سیاست فضایی آمریکا سخن می‌گفتگاهی خبرهایی از این تجدید نظر در محافل رسانه‌ای به گوش می‌رسید. برای مثال واشنگتن پست طی مقاله‌ای از اولین تجدید نظر جامع در سیاست های فضایی آمریکا بعد از فروپاشی شوروی خبر داد که توسط دولت بوش تنظیم‌شده بود و در آن آمریکا فعالیت‌های فضایی را در جهت منافع خود تعریف کرده و توافقات نظارت تسلیحاتی در فضا را رد کرده بود. بر اساس استراتژی های جدید دولت بوش، آزادی عمل در فضا برای آمریکا همتراز با توانایی‌های هوایی و دریایی آمریکا بود و معاهدات محدودکننده یا منع کننده استفاده از فضا برای اهداف نظامی و دفاعی غیرقابل قبول فرض می‌شد.

پیگیری سیاست‌های فضایی بوش در دولت اوباما با اختصاص بودجه ویژه برای پنتاگون مشخص شد. در سال 2009 پنتاگون برای اولین بار خواستار بودجه‌ای برای ارتقای توان نظامی آمریکا در فضا شد. تخصیص این بودجه از سوی آمریکا در نوع خود اولین گام برای استفاده علنی و رسمی نظامی از فضا از جانب یک کشور بود که با اعتراض چینی ها مواجه شد. چین اعلام کرد که قانونی شمردن نظامی سازی فضا از طریق اختصاص بودجه در تناقض آشکار با اصول پذیرفته شده بین‌المللی در مورد فضا است.


با این که اوباما در سخنرانی‌های تبلیغاتی برای دور اول انتخابات ریاست جمهوری خود با نظامی سازی فضا مخالفت می‌کرد؛ دولت اوباما در 2010 اعلام کرد که انعقاد یک معاهده کنترل تسلیحات فضایی در آینده نزدیک بعید است چرا که پیش‌نویس معاهدات پیشنهادی دارای اشکالات زیادی است و درنتیجه در کوتاه مدت پیشرفت چشمگیری در معاهده کنترل تسلیحات فضایی رخ نخواهد داد. این اظهارات واکنش روسیه را برانگیخت و سئرگئی لاوروف اعلام کرد: از نظر روسیه اقدامات آمریکا در مورد استقرار اسلحه در فضا خارج از محدوده قرارداد منع گسترش سلاح های اتمی قرار دارد و ساخت پدافند ضد موشکی نیز بر ثبات جهانی اثر منفی خواهد گذاشت. روسیه معتقد است اموری همچون تسلیحات راهبردی غیراتمی که آمریکا روی ساخت آنها کار می‌کند، مقاصد مربوط به استقرار اسلحه در فضا و همچنین پدافند ضد موشکی و اقدام به ساخت سیستم ضد موشکی جهانی بر ثبات راهبردی اثر منفی خواهد گذاشت.

نگرانی شدید آمریکا از قدرت نظامی چین در فضا
در 11 ژانویه 2007  طی یک عملیات بی سابقه، چینی ها کارایی قدرت نظامی خود در فضا را به رخ آمریکا کشیدند. در این عملیات که بدون هیچگونه اطلاع‌رسانی قبلی و مشورت با آمریکا انجام گرفت ارتش چین یکی از ماهواره‌های از کار افتاده هواشناسی این کشور را در فضا منهدم کرد که در نوع خود پایانی بر سلطه آمریکا بر جو زمین محسوب می‌شد


چین در حال تبدیل شدن به یک قدرت نظامی مزاحم در فضا برای برابر آمریکاست.


آمریکایی ها این عمل چین را نوعی جنگ استراتژیک دانسته و علنی کردن این فناوری را از جانب دولت پکن نوعی مبارزه طلبی آشکار در مقابل دولت واشنگتن تفسیر کردند. برخی از کارشناسان این عمل چین را اقدامی برای کوتاه کردن دست امریکا از آسیا و اثبات کارایی فناوری نظامی پیشرفته چین در فضا تعبیر کردند. از آنجا که آزمایش ضد ماهواره‌ای چین برخلاف توافق‌های به عمل‌آمده بین دولت‌های واشنگتن و پکن بود؛ تنش در روابط چین و آمریکا بالا گرفت و آمریکایی ها برای بازسازی هژمونی از دست رفته خود در فضا شروع به کارکردند و در سال 2008 یکی از ماهواره های ازکارافتاده خود را در فضا منهدم کردند

انهدام یک ماهواره هواشناسی از کار افتاده آمریکایی توسط یک موشک بالستیک در فوریه 2008 میلادی به نوعی آزمون سیستم سپر دفاع موشکی آمریکا نیز محسوب می‌شد که برای مقابله با تهدیدات موشکی روسیه و چین طراحی‌شده است. هر چند آمریکایی‌ها اعلام کردند که این ماهواره را به دلیل داشتن مواد سمی خطرناک منهدم کرده‌اند تا جلوی خسارت های ناشی از سقوط احتمالی آن به زمین را بگیرند. پس از این عملیات توجه جهانیان به سوی سلاح‌های تهاجمی آمریکا در عرصه فضا جلب شد و این کار نوعی پاسخ به آزمایش چین در سال قبل قلمداد گردید

بدین ترتیب مسابقه نظامی در فضا برای ارتش‌های آمریکا، چین و روسیه مرحله جدیدی از زور آزمایی بین المللی را ایجاد کرده است. با شروع دور جدیدی از تحقیقات نظامی فضایی، پنتاگون برنامه‌های جاسوسی نظامی را در رأس کار خود قرار داده است و هواپیمای بدون سرنشین مختلفی با مأموریت‌های طولانی مدتی که گاهی تا 20 ماه طول می‌کشد به فضای زمین گسیل می‌شوند. برای مثال هواپیمای OTV-2 که در 5 مارس 2011 به فضا اعزام شد در طول مأموریت خود 469 روز در مدار زمین قرار داشت. اهداف اصلی این مأموریت‌ها پوشیده باقی می‌ماند.


مشکلات و عدم کارایی برنامه‌های نظامی فضایی آمریکا
از سال 1980 میلادی دولت آمریکا درمجموع بیش از 100 میلیارد دلار برای تکمیل پروژه سپر دفاع موشکی خود که دفاع فضایی را نیز دربرمی گیرد؛ هزینه کرده است. برای پیگیری این طرح، آمریکا باید بیش از 50 میلیارد دلار دیگر خرج کند. این در حالیست که اکثر آزمایش‌های انجام‌شده در این طرح تاکنون ناموفق بوده‌اند. آمریکا تاکنون نتوانسته کارایی برنامه ضد موشکی ده‌ها میلیارد دلاری خود را در یک آزمون واقعی و همه‌جانبه به اثبات برساند و هنوز این سیستم در تشخیص یک راکت تقلبی از یک موشک واقعی ناتوان استآنچه که به عنوان اهداف برنامه‌های فضایی آمریکا برای مردم این کشور مطرح شده بود از این قرار است: تأمین امنیت ملی، افزایش علم بشر نسبت به منظومه شمسی با استفاده از کاوش‌های فضایی، پیشرفت توان فنی کشور، بهبود وضع اقتصادی کشور با شرکت در بازارهای جهانی فضایی.


فعالیت های فضایی و بی توجهی کشورهای ذینفع موجب آلودگی شدید جو کره زمین شده است.


 اما آمریکا برای رسیدن به این اهداف با مشکلات بسیار بزرگی دست به گریبان است. جدای از کمبود بودجه، آمریکا با کمبود نیروی متخصص در رشته‌های علمی و مهندسی در شاخه های فضایی نیز مواجه شده است. به دلیل تمرکز شدید بر بخش‌های نظامی و سپر دفاع ضد موشکی، برنامه فضایی آمریکا به اهداف علمی خود توجه کافی نداشته است. همچنین برنامه فضایی آمریکا نتوانسته است نظر مثبت کشورهای دیگر را جلب کند و مردم اکثر کشورهای جهان آن را در راستای گسترش سلطه امریکا، ایجاد مسابقه تسلیحاتی بین قدرت‌ها و دامن زدن به اختلافات بین‌المللی می‌دانند


فرماندهی دفاع فضایی ارتش آمریکا واقع در کلرادو


اقدامات سازمان ملل برای جلوگیری از نظامی سازی فضا
با توجه به آلوده شدن شدید جو زمین در اثر آزمایش‌های اتمی فضایی سازمان ملل در کنار ایجاد یک کمیته تخصصی تاکنون سه اجلاس جهانی نیز درباره استفاده صلح آمیز از فضا تشکیل داده است. با شکل گیری کمیته استفاده صلح‌آمیز از فضای خارج از جو در سازمان ملل در سال 1959، هر ساله به طور منظم حیطه همکاری‌های بین‌المللی در استفاده صلح آمیز از فضا بررسی شده و برنامه‌هایی پیشنهاد می‌شود تا زیر نظر سازمان ملل اجرا شود


زیرمجموعه حقوقی کمیته نیز همواره در مورد مسئولیت‌های دولت ها از بابت زباله‌های فضایی، به کارگیری انرژی هسته‌ای در فضا، اشیای جوی و موارد دیگر فعالیت می‌کند. با این حال آمریکا و دیگر کشورهای حاضر در فضا به تذکرها و قطعنامه‌های این کمیته بی توجه بوده و در حال گسترش و ساخت انواع تجهیزات جاسوسی و نظامی در فضا هستند. جامعه جهانی در خلال چهل سال گذشته به کرات تأکید داشته است که فضا باید منحصراً برای مقاصد صلح آمیز مورداستفاده قرارگرفته و عاری از هرگونه تسلیحات باشد؛ اما عملکرد کشورهایی همچون آمریکا در گسترش فنّاوری‌های دارای کاربرد دوگانه در فضا رسیدن به این هدف را با مشکل اساسی مواجه کرده است.


 بدون شرح!
 

مشاهده مطلب
  • نظرات مخاطبان
مطالب مرتبط
عضویت در خبرنامه
سایت هادی