چندرسانه ای

نگاهی به مفهوم کریسمس و دلیل به وجود آمدن آن

آیا کریسمس جشنی مذهبی است؟ آیا این جشن، ریشه در اعتقادات ناب مسیحیت دارد؟ اختلاف نظر مسیحیان در زمان برگزاری این جشن چه معنایی دارد؟ یهودیان در این میان چه نقشی دارند؟

کلمه پاگان در مسیحیت به ‌معنای کافر، مشرک و دور از دین ‌است. ادیان پاگانی به ادیان چندخدایی پیش از مسیحیت اطلاق می‌شود که در زمان ظهور مسیحیت رقیبی جدی برای مسیحیت محسوب می‌شدند. پیروان این ادیان به پرستش الهه‌های یونانی و رومی، مصری و دیگر خدایان اساطیری می‌پرداختند. مسیحیت سعی در براندازی این کیش‌ها داشت و توانست در بسیاری از مناطق به پیروی از آن‌ها خاتمه دهد؛ اما در مناطق دورافتاده پیروان این ادیان بر سر اعتقادات خود باقی ماندند؛ در قرون‌وسطا به‌طور مخفی به حیات خود ادامه دادند و هم‌اکنون نیز طرفدارانی در برخی مناطق دارند. بااین‌وجود بنا به مصالح تاریخی خود برخی از زعمای کلیسا تعدادی از نمادها و رسم و رسوم پاگانیستی را با تعاریف جدیدی در دنیای مسیحیت حفظ کرده و گاهی حتی به آن‌ها رنگ و لعاب مذهبی نیز دادند؛ که البته موردقبول تمامی فرقه‌های مسیحی قرار نگرفت و هم‌اکنون نیز این اختلافات ادامه دارد.

 

جشن مسیح

واژه کریسمس از دو بخش کریس و مس تشکیل‌شده که به معنای مراسم عشای ربانی در روز مسیح است؛ که بعدها به معنای «جشن مسیح» استعمال شده است. مردم بسیاری در آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، آسیا و دیگر مناطق جهان کریسمس را به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سالانه مسیحی جشن می‌گیرند. تابلوی تشویق مردم به حفظ واژه "کریس" در عبارت کریسمس که به این جشن معنای مذهبی می‌دهد.

جشن مسیح

واژه کریسمس از دو بخش کریس و مس تشکیل‌شده که به معنای مراسم عشای ربانی در روز مسیح است؛ که بعدها به معنای «جشن مسیح» استعمال شده است. مردم بسیاری در آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، آسیا و دیگر مناطق جهان کریسمس را به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سالانه مسیحی جشن می‌گیرند. تابلوی تشویق مردم به حفظ واژه "کریس" در عبارت کریسمس که به این جشن معنای مذهبی می‌دهد.

بابانوئل شیطانی

در سال ۲۰۰۵ عده‌ای از این مسیحیان آمریکایی تظاهراتی علیه سکولار اعلام شدن کریسمس به راه انداختند و اعلام کردند کریسمس با اهداف سکولار و برنامه‌های ضد مسیحی مورد تهدید واقع‌شده است. اما غرب بیشتر به تأثیر اقتصادی کریسمس اهمیت می‌دهد تا وجهه مذهبی آن. عده‌ای از مسیحیان، بابانوئل یا سانتا کلاوس را یک شخصیت شیطانی می‌دانند که برای ضربه زدن به آیین مسیحیت مطرح‌شده است.

پاگانیسم و جشن کریسمس

کریسمس جشنی است که در برهه‌ای از تاریخ برخی از رهبران کلیسا آن را به تولد مسیح گره‌زده و به آن رنگ مذهبی دادند. اصولاً رهبران مسیحیت در دو قرن نخست میلادی مخالف اعلام جشن و شادمانی به مناسبت سال روز تولد بزرگان دینی خود، ازجمله مسیح، بودند. آن‌ها معتقد بودند که برپایی جشن تولد یک آیین پاگانیستی است و کیش مسیحیت نباید از رسم و رسوم مشرکین الگوبرداری کند.

پاگانیست

یکی از مهم‌ترین سمبل‌های پاگانیسم که در شهرهای مختلف دنیای مسیحیت برافراشته شده است ابلیسک ‌ها هستند. ابلیسک نمادی از آیین شرک‌آلود پرستش خدایان مصری و درخواست یاری و جاودانگی از آن‌هاست که توسط برخی رهبران کلیسا و نیز لژهای فراماسونری در دنیای مسیحیت پراکنده‌شده است.

 

یکی از مهم‌ترین سمبل‌های پاگانیسم که در شهرهای مختلف دنیای مسیحیت برافراشته شده است ابلیسک ‌ها هستند. ابلیسک نمادی از آیین شرک‌آلود پرستش خدایان مصری و درخواست یاری و جاودانگی از آن‌هاست که توسط برخی رهبران کلیسا و نیز لژهای فراماسونری در دنیای مسیحیت پراکنده‌شده است. برای مثال صحن کلیسای اعظم سنت پیتر در واتیکان و محوطه کاخ سفید آمریکا دارای ستون‌هایی با رأس هرمی‌ شکل است که درواقع نمادهای شرک‌آلودی از ادیان باستانی مصر هستند. یکی دیگر از میراث‌های به‌جامانده از پاگانیست ها برای دنیای مسیحیت جشنی است که آن را امروزه بانام جشن کریسمس می‌شناسیم که ریشه در آیین‌ها و اعتقادات باورمندان به چندخدایی در زمان‌های پیش از ظهور مسیحیت دارد و بخشی از کلیسا بنا به مقتضیات زمانی سعی در مطرح کردن آن به‌صورت یک آیین مذهبی مسیحی داشته است.
 

در آیین‌های پاگانیستی خورشید و الهه‌های مربوط به آن‌که متولی تغییر فصل‌ها بودند؛ جایگاه ویژه‌ای داشتند.

 

هم‌اکنون این جشن از رنگ مذهبی عاریه‌ای مورد اصرار کلیسا در قرن‌های اخیر فاصله فراوانی گرفته و به نظر می‌رسد به دلیل اسراف‌های اقتصادی فراوان حول‌وحوش آن به‌گونه‌ای به همان مفهوم کفر و الحاد پاگانیستی ذاتی خود بازگشته است. همچنین طی مناقشه‌ای که در سال 2000 در مورد مذهبی یا غیرمذهبی بودن جشن کریسمس در آمریکا رخ داد؛ دادگاه عالی این کشور این رسم مسیحی را به‌صورت یک آیین سکولار معرفی کرد و بدین ترتیب کریسمس بیش‌ازپیش از مذهب مسیحیت فاصله گرفت.

 

پاگانیسم و جشن کریسمس

کریسمس جشنی است که در برهه‌ای از تاریخ برخی از رهبران کلیسا آن را به تولد مسیح گره‌زده و به آن رنگ مذهبی دادند. اصولاً رهبران مسیحیت در دو قرن نخست میلادی مخالف اعلام جشن و شادمانی به مناسبت سال روز تولد بزرگان دینی خود، ازجمله مسیح، بودند. آن‌ها معتقد بودند که برپایی جشن تولد یک آیین پاگانیستی است و کیش مسیحیت نباید از رسم و رسوم مشرکین الگوبرداری کند. در طرز تفکر مؤمنین عیسوی آن دوره، روز واقعی تولد وزندگی بزرگان دینی روز شهادت و پیوستن ایشان به جهان آخرت بود نه روزی که از مادر زاده شده بودند. به همین دلیل منشأ دقیق انتخاب روز ۲۵ ماه دسامبر به‌عنوان روز میلاد عیسی مسیح ازنظر تاریخی مبهم بوده و مشخص نیست که از چه زمانی مسیحیان برای میلاد مسیح جشن و پایکوبی به راه انداخته‌اند؛ زیرا که حتی در انجیل‌های چهارگانه نیز برای تولد عیسی مسیح هیچ تاریخی ذکر نشده است. به نظر می‌رسد پس از مرگ رهبران اولیه مسیحیت در دو قرن نخست، بالاخره تلاش برای شکل و شمایل مذهبی دادن به آیین‌های برافتاده پاگانیستی برای جذب مؤمنین جدید به آیین مسیحیت نتیجه داده و ابتدا روز مشخصی برای تولد عیسی مسیح تعیین‌شده است.

 

ازاین‌رو می‌بینیم که برای نخستین بار در سال ۲۲۱ پس از میلاد است که در نوشته‌های سکستوس ژولیوس افریکانوس، 25 دسامبر به‌عنوان روز تولد مسیح ذکرشده و رفته‌رفته در بخش بزرگی از دنیای مسیحیت موردقبول واقع‌شده است. در مرحله بعد نیز بدون وجود مزاحمینی مانند مومنین سرسخت اولیه این روزبه شیوه پیروان ادیان شرک‌آلود قبل از ظهور مسیح به‌عنوان روز جشن برای نکوداشت میلاد عیسی مسیح تعیین‌شده است. انتخاب 25 دسامبر به‌عنوان زادروز عیسی مسیح و برپایی جشن و سرور در آن روز در اوایل قرن چهارم موردحمایت کنستانتین امپراتور روم که به پدر کلیسا مشهور است واقع شد و بدین ترتیب آیین کریسمس بیش‌ازپیش در دنیای مسیحیت تثبیت گردید.

اسقف اعظم ارامنه آرداک مانوکیان در کتاب «جشن‌های کلیسای ارمنی» می‌نویسد: «درباره تاریخ تولد عیسی آگاهی‌های دقیق و موثقی در دست نیست. انجیل‌ها نیز دراین‌باره آگاهی‌های ناچیزی می‌دهند. هیچ منبعی هم در دست نیست که با آن بتوان تاریخ دقیق میلاد مسیح را نشان داد. تا سده چهارم میلادی، همه مسیحیان میلاد مسیح را روز ششم ژانویه جشن می‌گرفتند، امّا در این سده، کلیسای کاتولیک رم تصمیم می‌گیرد که روز تولد عیسی مسیح را در 25 دسامبر جشن بگیرند».

در منابع دیگر کریسمس شکل مسیحی شده جشن «روز تولد خورشید شکست‌ناپذیر» در امپراطوری رم ذکرشده است که به‌عنوان نماد زایش خورشید و اتمام زمستان برگزار می‌شده است. این جشن نیز یک آیین شرک‌آلود بوده است که در آن رومیان هرساله از ۱۷ تا ۲۵ دسامبر برای تشکر از سیاره کیوان یا خدای کشت و زرع به جشن و شاد خواری مشغول می‌شدند. میتراییسم یا آیین پرستش ایزد در ایران باستان از دیگر ریشه‌های کریسمس مسیحی ذکرشده است که در آن در 25 دسامبر مردم انقلاب زمستانی را با شرکت کردن در مراسمی به بهانه میلاد الهه میترا جشن می‌گرفتند و رومیان فراوانی نیز ایرانیان را در این جشن همراهی می‌کردند. به‌طورکلی به نظر می‌رسد نوید آغاز بهار و گذر زمستان برای تمامی آیین‌های چندخدایی پیش از مسیحیت به‌نوعی با شادی و جشن همراه بوده است.

 

در تحلیل چگونگی عقب‌نشینی زعمای مسیحی در قرون اولیه در مورد به‌کارگیری رسم و رسوم پاگانی باید گفت به‌احتمال‌قوی این کار برای جذب پیروان ادیان شرک‌آلود به آیین مسیحیت انجام‌شده است. درواقع کلیسای کاتولیک با تعیین روز ۲۵ دسامبر به‌عنوان روز میلاد عیسی مسیح خواسته است به مراسم‌های زمستانه پیروان پاگانیسم در آن زمان، اعم از معتقدان به خدایان رومی و یونانی و میترا و نیز ادیان باستانی مصر که همگی به‌طور متفق‌القول جشنی زمستانی در کیش خود داشته‌اند؛ معنا و مفهوم مسیحی داده و بر پیروان خود بی افزاید. بااین‌حال اختلافاتی که در مورد تاریخ برگزاری جشن میلاد مسیح بین عیسویان وجود دارد نشان‌دهنده آن است که این سیاست کلیسا مورد تائید تمامی رهبران و مؤمنین مسیحی نبوده و مخالفت‌هایی نیز وجود داشته است. هرچند نه به‌شدت مخالفت‌های دو قرن اول.

بسیاری از اعضای کلیسای کاتولیک رم و پیروان آیین پروتستان، کریسمس را در روز ۲۵ دسامبر جشن می‌گیرند. برخی از مسیحیان ارتودوکس در روسیه، اوکراین و فلسطین جشن کریسمس را در روز ۷ ژانویه برپا می‌کنند و ارامنه نیز به‌طور منحصربه‌فردی روز میلاد مسیح را در ششم ژانویه جشن می‌گیرند. 

بر این اساس، بیشتر مسیحیان غربی هستند که 25 دسامبر را به‌عنوان روز تولد مسیح به رسمیت شناخته‌اند؛ اما مسیحیان ارتدکس شرق، ششم ژانویه را برای جشن میلاد پیامبر خود، به رسمیت می‌شناسند. اختلافات بر سر جشن‌های کریسمس در جهان مسیحیت گاهی به مناقشات بزرگی منجر شده است. مثلاً در انگلستان در دوران حکومت کرومول در اواسط قرن هفدهم میلادی، پیوریتن ‌ها که اعتقادات مسیحی محکمی داشتند با جشن‌ گرفتن کریسمس به‌عنوان سنتی پاگانی و آمیخته با رسوم مشرکین مخالفت کردند و حتی مجلس انگلستان مدتی جشن گرفتن کریسمس را ممنوع اعلام کرد.

 

کریسمس و فرصت‌طلبی یهودیان

یهودیان نیز در ایام زمستان دارای جشنی بانام حنوکا یا حنوکه یا عید اخلاص یا جشن روشنایی هستند که برخی از آیین‌های کریسمس مسیحی از این جشن یهودی برگرفته‌شده است. یهودیان در جشن حنوکا، روزی از زمستان را جشن می‌گرفتند که پس‌ازآن، شمارش معکوس برای آمدن بهار آغاز می‌شد. این جشن 8 روزبه طول می‌انجامیده که در هرروز آن شمعی روشن می‌شده است. روشن کردن شمع برای یادآوری نور و گرمای خورشید و آمدن بهار بوده است. این جشن تقریباً با ایام کریسمس هم‌زمان است.

 

برخی از آیین‌های کریسمس مسیحی برگرفته از رسوم یهودی است.

 

افزایش تعداد مسیحیان و نیز گسترش و تنوع یافتن آیین‌های کریسمس که از هرجایی رسمی به خود می‌گرفت؛ نظر یهودیان را برای بهره‌گیری اقتصادی از این جشن به خود جلب کرد. بدین ترتیب هدیه دادن در شب کریسمس و خوردن شیرینی‌های متنوع و رنگارنگ، در قرن نوزدهم میلادی توسط تاجران یهودی در اروپا رایج شد. یهودیان این جشن را فرصتی برای سرمایه‌گذاری قلمداد کرده و به حواشی آن افزودند و هم‌اکنون این جشن به‌عنوان یکی از محرکه‌های اقتصادی برای کمپانی‌ها و شرکت‌های طراحی مد و کارشناسان ایجاد تنوع در بازار محسوب می‌شود.

 

یهودیان از قرن نوزده به بعد با اهداف اقتصادی خاص خود به حواشی کریسمس افزودند.

 

کریسمس دیگر یک جشن مذهبی نیست

واژه کریسمس از دو بخش کریس و مس تشکیل‌شده که به معنای مراسم عشای ربانی در روز مسیح است؛ که بعدها به معنای «جشن مسیح» استعمال شده است. مردم بسیاری در آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، آسیا و دیگر مناطق جهان کریسمس را به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سالانه مسیحی جشن می‌گیرند. این جشن از اوایل قرن بیستم میلادی به بعد به‌تدریج وجهه مذهبی خود را ازدست‌داده و هم‌اکنون بیشتر به‌عنوان یک جشن غیرمذهبی برگزار می‌شود. به‌طوری‌که امروزه بحث غیرمذهبی شدن کریسمس یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های رهبران کلیسا در دنیای غرب است. در سال‌های اخیر برخی سعی در حذف بخش "کریس" و درنتیجه پشتوانه مذهبی از عبارت کریسمس داشته‌اند.

نگاه غیرمذهبی آمریکایی‌ها به کریسمس در اواخر قرن بیستم منجر به مناقشه‌های قانونی شد. عده‌ای بحث‌هایی در مورد ماهیت کریسمس و شناسایی آن به‌عنوان یک جشن دینی یا سکولار به‌پیش کشیدند و به رسمیت شناختن کریسمس را به‌عنوان تعطیلات فدرال نقض قانون جدایی کلیسا و دولت در آمریکا دانستند. 

دادگاه عالی آمریکا در روز ۱۹ دسامبر ۲۰۰۰ تعطیلات رسمی و عمومی کریسمس را نقض‌کننده قانون جدایی دین از حکومت ندانست و اعلام کرد که این روز یک هدف کاملاً سکولار و غیرمذهبی را مدنظر دارد. این رأی دادگاه عالی به مذاق مسیحیان معتقد خوش نیامده است. هرچند آنان از تعطیل بودن کریسمس حمایت می‌کنند اما غیرمذهبی شناختن این روز را ضربه به کیش مسیحی می‌دانند.  در سال ۲۰۰۵ عده‌ای از این مسیحیان آمریکایی تظاهراتی علیه سکولار اعلام شدن کریسمس به راه انداختند و اعلام کردند کریسمس با اهداف سکولار و برنامه‌های ضد مسیحی مورد تهدید واقع‌شده است. اما غرب بیشتر به تأثیر اقتصادی کریسمس اهمیت می‌دهد تا وجهه مذهبی آن.

 

 آنچه امروز برای دنیای غرب اولویت دارد ابعاد اقتصادی کریسمس است.

 

برای مثال مردم آمریکا در سال 2011 میلادی 4/3 میلیارد دلار فقط برای درخت کریسمس هزینه کردند. این مقدار پول برای خرید 25 میلیون اصله درخت خرج شد و جالب‌توجه است که به‌رغم رکود اقتصادی در سالیان اخیر این رقم به بالاترین مقدار خود از سال 2007 به این‌طرف رسید. در سال 2010 آمریکایی‌ها رقم 9/2 میلیارد دلار برای درخت کریسمس خرج کرده بودند. بخش زیادی از این درخت‌ها مصنوعی بوده‌اند که 80 درصد آن‌ها از چین وارد آمریکا شد. امسال نیز بنا به گزارش‌های اولیه بیش از 30 میلیون اصله درخت کریسمس در آمریکا به فروش رفته است.

در سال‌های اخیر دنیای رایانه نیز خود را به سفره کریسمس رسانده و توانسته است لقمه چربی برای خود دست‌وپا کند. خریدهای اینترنتی، سرویس‌های جالب و آگهی‌های تبلیغاتی ویژه سعی در افزودن به التهاب خرید شرکت‌کنندگان در جشن کریسمس را دارند. شرکت Apple در سال گذشته در یکی از محصولات خود نرم‌افزاری برای بابانوئل اینترنتی راه انداخته بود تا بچه‌ها از نزدیک با او ارتباط برقرار کند و هدیه‌های کریسمس را سریع‌تر دریافت کنند. در سال 2011 بیش از 60 نام دامنه بانام بابانوئل در آمریکا برای کریسمس ثبت‌شده بود و قیمت تبلیغات اینترنتی کوچک در این وب‌سایت‌ها بسیار گران بود؛ زیرا که تعداد بازدیدکنندگان این ‌سایت‌ها هر سال افزایش چشمگیری پیدا می‌کند. برای مثال گردش مالی ‌سایت بابانوئلی www.santa.co.uk که نامه، کارت تبریک و DVD های هدیه بابانوئل را به‌صورت اینترنتی می‌فروشد در طی چند هفته جشن‌های کریسمس در سال 2011 حدود 130 تا 140 هزار پوند تخمین زده می‌شود.

 

سکولاریزه کردن جشن کریسمس، مورد اعتراض بخشی از مسیحیت جهان است.
 

مشاهده مطلب
  • نظرات مخاطبان
عضویت در خبرنامه
سایت هادی