چندرسانه ای

نگاهی متفاوت به سایبر

فضای سایبر چه ابعادی دارد؟ این یک سوال ساده است که شاید به همه جوانب آن احاطه نداشته باشیم. در این گزارش سعی شده است که چند وجهی بودن فضای سایبر و ابعاد مختلف آن واکاوی شود. با ما همراه باشید.

  فضای سایبر یا همان سایبر اسپیس (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده می‌شود.به نظر می‌رسد به‌کارگیری این اصطلاح در این زمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفاً فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیق‌تر این اصطلاح نشان می‌دهد که این واقعیت، وجوه و جنبه‌های متنوعی ازجمله خصلت‌های روان‌شناختی قابل‌توجه نیز دارد  واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکان‌دار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح "سایبرنتیک" توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر Norbert Wiener در کتابی با عنوان "سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین" در سال 1948 بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیم ها در سیستم‌های انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.

 

آموزش الکترونیک

این نوع آموزش که کاملاً در فضای مجازی انجام می‌شود به گروه وسیعی از مخاطبان اجازه دسترسی به دوره‌های آموزشی داده می‌شود. اما در همین فرایند آن دسته از مخاطبان که به این دوره‌ها علاقه داشته و از خود استعدادی بروز دهند مراتب ترقی را طی کرده و به مراحل بالاتر می‌رسند. با

آموزش الکترونیک

این نوع آموزش که کاملاً در فضای مجازی انجام می‌شود به گروه وسیعی از مخاطبان اجازه دسترسی به دوره‌های آموزشی داده می‌شود. اما در همین فرایند آن دسته از مخاطبان که به این دوره‌ها علاقه داشته و از خود استعدادی بروز دهند مراتب ترقی را طی کرده و به مراحل بالاتر می‌رسند. با

شبکه‌های اجتماعی مجازی

شبکه‌های اجتماعی مجازی را می‌توان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های دگرگونی در ساختار فضای سایبر در نظر گرفت . شاید نتوان از سال2006 که شبکه فیس بوک به‌عنوان مهم‌ترین شبکه اجتماعی مجازی راه‌اندازی شد تاکنون که بیش از یک میلیارد عضو دارد هیچ شبکه دیگری را با این وسعت پیدا کرد.در حال حاضر شبکه‌های اجتماعی مجازی فعالی همچون فیس بوک ، توییتر ، مای ساپیس ، اورکات وجود دارند.



 

وبلاگ

استفاده از واژه وبلاگ و وبلاگ نویسی در سال 1994 آغاز و در سال 1999 میلادی اولین سرویس رایگان وبلاگ نویسی توسط pitas ارائه و همان باعث رشد سریع این پدیده در جهان شد. وبلاگ‌ها را می‌توان محل ارائه نظرات کاربران خرده اینترنت دانست. افراد مختلف می‌توانند با اندک زمان و معمولاً به‌صورت رایگان از سرویس‌های مختلف مادربلاگ های موجود استفاده کرده و صاحب یک وبلاگ شوند.

 

کتاب ویلیام گیبسون

سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. واژه "فضای سایبر" را نخستین بار ویلیام گیبسون (William Gibson) نویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب نورومنسر Neuromancer در سال 1984 به‌کاربرده است.

 

سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. واژه های ترکیبی بسیاری از این کلمه سایبر به وجود آمده است : ‍ فضای سایبر(Cyberspace)،شهروند سایبر (Cybercitizen)، پول سایبر (‍Cybercash)، فرهنگ سایبر (Cyberculture)، راهنمایی فضای سایبر (CyberCoach)، تجارت سایبر (Cyberbussiness)، کانال سایبر (Cyberchannel) و .... . واژه "فضای سایبر" را نخستین بار ویلیام گیبسون (William Gibson) نویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب نورومنسر Neuromancer در سال 1984 به‌کاربرده است.

اینترنت یکی از پیچیده‌ترین قسمت‌های سایبر است که توسعه آن در حال حاضر باعث تحولات شگرفی در زندگی انسان‌ها شده است . روند رشد و پیشرفت اینترنت به معنای فضای سایبر آن‌قدر گسترده شده است که تقریباً اکثر انسان‌ها به این فنّاوری وابستگی پیداکرده‌اند. در این گزارش بیشتر بر روی ابعاد مختلف فضای سایبر که بر روی مخاطب تأثیرگذاری‌های مختلفی دارد ، بحث خواهیم کردمتأسفانه در ایران وقتی صحبت از اینترنت ، سایبر و وب می‌شود در ذهن بسیاری از مخاطبان وب‌سایت‌های اینترنتی نمود پررنگ و تنها بعد فضای مجازی تداعی می‌شود. سازندگان و توسعه‌دهندگان این شبکه قطعاً پس از 30 سال، ایده‌های گوناگونی برای تأثیر گذری های چندجانبه و عمیق‌تر بر مخاطبان خود طراحی نموده‌اند
همان‌طور که امروزه شاهد هستیم دیگر فضای سایبر یک فضای تک‌بعدی وب‌سایتی نیست ، امروز مخاطب بدون اینکه احساس کند در میان چندین وجه از اشکال سایبر دست‌وپا می‌زند می‌توان فضای سایبر را به‌مثابه دریاچه‌ای در نظر گرفت که ابعاد گوناگون آن مانند جزایر کوچک و بزرگی هستند که شناگران در این فضا هر از چند گاهی به یکی از این جزایر سر می‌زنند.

 

اینترنت ابعاد مختلفی دارد که معمولاً به آن‌ها توجه کاملی نمی‌شود


امروزه دیگر فعالیت در یک عرصه از فضای سایبر نمی‌تواند یک فعالیت اثرگذار و جامع باشد بلکه بسیاری از مراکز مهم و تأثیرگذار در تمام ابعاد این فضا با محتواهای مختلف در موضوعات مشترک فعال هستند.

وب‌سایت‌ها :
پایه فعالیت مخاطب از سالیان اول ایجاد اینترنت وب‌سایت‌ها بوده که هم‌اکنون نیز برای نسل اول کاربران شاید یکی از مهم‌ترین منابع دسترسی به محتوای سایبر باشند . گروه‌ها و مؤسسات مختلف در دنیا با ایجاد یک وب‌سایت به مخاطبان خود در سراسر دنیا مطالب موردنظر خویش را ارائه می‌کنند.  در این بعد از فضای سایبر نقش فعال در اثرگذاری را صاحبان سایت‌ها داشته و مخاطب به‌نوعی نقش منفعل محض را دارد . مخاطب می‌تواند مطالب ارائه‌شده را انتخاب و استفاده نماید اما نمی‌تواند در آن نقش‌آفرینی مستقیم و فعال داشته باشد. بنا بر اعلام سایت نت کرافت ، در اکتبر سال جاری میلادی 620480777 وب‌سایت در دنیا وجود دارد.
مخاطبان اصلی وب‌سایت‌ها نسل اول کاربران هستند که شاید بیشترین آشنایی را با وب‌سایت از قدیم‌الایام داشته‌اند همچنین به خاطر پویایی سریع ابعاد در فضای سایبر مخاطبان نسل اول کمتر با این تحولات به‌روز شده و به استفاده از وب‌سایت قناعت می‌کنند.
شاید اثرگذاری مطالب وب‌سایت‌ها با توجه به اینکه نسبت به برخی دیگر از ابعاد فضای سایبر مفصل‌تر و شبیه‌تر به منابع مکتوب است تأثیرگذاری عمیق‌تر و بیشتری بر روی مخاطب داشته باشد.

 

وب‌سایت‌ها پایه وب 1 را تشکیل می‌دهند


وبلاگ‌ها :
استفاده از واژه وبلاگ و وبلاگ نویسی در سال 1994 آغاز و در سال 1999 میلادی اولین سرویس رایگان وبلاگ نویسی توسط pitas ارائه و همان باعث رشد سریع این پدیده در جهان شد.
وبلاگ‌ها را می‌توان محل ارائه نظرات کاربران خرده اینترنت دانست. افراد مختلف می‌توانند با اندک زمان و معمولاً به‌صورت رایگان از سرویس‌های مختلف مادربلاگ های موجود استفاده کرده و صاحب یک وبلاگ شوندوبلاگ‌ها برعکس

وب‌سایت‌ها محل فعالیت و حضور مؤثرتر کاربران هستند و شاید بازیگران خرده پای فضای سایبر آنچه مطلوب خودشان است را به‌رایگان در این فضا منتشر می‌کنند.
سطح تأثیرگذاری این وجه از فضای سایبر به‌مراتب کمتر از وب‌سایت‌ها است اما برای صاحبان این فنّاوری بهترین و به‌صرفه‌ترین محل برای جمع‌آوری مطلوب ، سلایق ، گرایش‌ها مخاطبان عظیم این شبکه است.

اتاق‌های گفت‌وگو (چت روم‌ها) :
اتاق‌های گفت‌وگو نیز مدت کوتاهی پس از ایجاد اینترنت راه‌اندازی شد و باعث گسترش بیش‌ازاندازه ارتباطات انسانی در دنیا شد شاید پس از ایجاد این اتاق‌های مختلف در سرویس‌هایی مانند یاهو ، پالتاک ، گوگل و ... احاطه بر ارتباطات انسانی برای بسیاری از کشورها به‌شدت پایین آمد و در عوض این احاطه بر حرف‌ها و گفت‌وگوهای مردم برای صاحبان فضای سایبر بسیار زیاد شد.مهم‌ترین سرویس شناخته‌شده این اتاق‌های گپ دیجیتالی را می‌توان در سرویس یاهو مسنجر یافت . اما اکثر مخاطبان با ورود به این اتاق‌ها زندگی دوم خویش را شروع می‌کنند در این زندگی فرد شاید ناخودآگاه دوست دارد برای فرد دیگری که او هم در اکثر موارد هویتش مشخص نیست ، چیزی باشد که آرزوی آن را داشته
بارها و بارها از دوگانگی هویت کاربران در فضای مجازی سخن به میان آمده است . در این عرصه نیز کاربران فعالانه بر روی‌هم تأثیر می‌گذارند و شاید صاحبان فضای سایبر در این تأثیرگذاری‌ها تنها ساکت نشسته و نظاره‌گر عمل و عکس‌العمل‌های کاربران هستند.

 

چت روم‌ها از سویی باب گفتگوی دوطرفه را بازکرده و وب 1 به وب 2 نزدیک کردند
ولی بسیاری از جرائم رایانه‌ای راهم به ارمغان آوردند


شبکه‌های اجتماعی مجازی :
شبکه‌های اجتماعی مجازی را می‌توان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های دگرگونی در ساختار فضای سایبر در نظر گرفت . شاید نتوان از سال2006 که شبکه فیس بوک به‌عنوان مهم‌ترین شبکه اجتماعی مجازی راه‌اندازی شد تاکنون که بیش از یک میلیارد عضو دارد هیچ شبکه دیگری را با این وسعت پیدا کرد.
نسل دوم کاربران اینترنت عمدتاً مشتریان پروپاقرص شبکه‌های اجتماعی هستند . در این شبکه‌ها مانند اتاق‌های گفت‌وگو با امکانات پیشرفته‌تر، افراد با ساختن معرفی‌نامه‌ای از خود و ارائه عکسی وارد دنیای اجتماعی مجازی می‌شوند.در این شبکه‌ها گروه‌بندی‌های مختلف با موضوعات خوب و بد دیده می‌شود اما سبک‌کار این وجه از فضای سایبر با وب‌سایت‌ها کاملاً متفاوت است.
 
شما می‌تواند در یک وب‌سایت یک خبر سیاسی مهم را بخوانید و یا یک گزارش کاملاً مفصل را مطالعه نمایید و یا در وبلاگ خود خلاصه‌ای از آن را منتشر نمایید اما در صفحات شبکه‌های مجازی ، افراد دیگر حوصله خواندن متن‌های مفصل را ندارند ولی چکیده بسیاری از حرف‌ها و اخبار در یک یا دو جمله از سوی کاربران مختلف به‌صورت پیاپی منتشر می‌شود.
جملات و متن‌های کم‌حجم در ظاهر کم‌اهمیت و سطحی ، با تکرارهای بیش‌ازحد بر ذهن مخاطب نقش بسته می‌بندد.

 

شبکه‌های مجازی معروف
این شبکه‌ها در ابتدا باهدف «ارتباطات» ایجاد شدند ولی درنهایت به عاملی در جهت پخش و کنترل «اطلاعات» منجر شدند


در حال حاضر شبکه‌های اجتماعی مجازی فعالی همچون فیس بوک ، توییتر ، مای ساپیس ، اورکات وجود دارندیکی دیگر از نکات مهم تأثیرگذاری متقابل سایبر و مخاطبش در شبکه اجتماعی ، این مسئله است که در ظاهر حجم زیادی از  محتوای این شبکه‌های اجتماعی توسط مخاطبین و اعضا تولید می‌شود ، اما جهت‌دهی موضوعات و حتی بالا بردن و جنجالی کردن این موضوعات می‌تواند در دست صاحبان این شبکه‌ها باشدخیلی از اوقات برخی از موضوعاتی که شاید بسیار عادی به نظر برسد در مقاطع زمانی به جنجال‌های شبکه‌ای یا در اصطلاح طوفان‌های شبکه‌ای تبدیل می‌شوند.

همچنین صاحبان این شبکه‌ها در کشورهای هدف از این شبکه‌ها به‌عنوان بدیلی برای سایت‌های خبری و تحلیلی استفاده کرده و سعی در گسترش اخبار شفاهی و شایعات در مواقع بحرانی دارندبرای مثال صفحات مختلفی که در فیس بوک در ناآرامی‌های سوریه و یا لیبی با موضوع اخبار شفاهی راه‌اندازی شد می‌تواند نمونه‌های خوبی باشد.   همچنین بسیاری از گروه‌ها و مراکز مهم با ایجاد صفحه‌ای در این‌گونه شبکه‌های اجتماعی بخصوص فیس بوک با بالا بردن اعضا و تعداد لایک (نماد محبوبیت) سعی در نمایش قدرت تعداد مخاطبان خوددارند.

 

بانک‌های اطلاعاتی دیجیتال :
یکی دیگر از ابعاد فضای سایبر را می‌توان بانک‌های اطلاعات دیجیتال دانست که این بانک‌ها مخصوصاً در قالب کتابخانه‌های دیجیتال ظهور و بروز دارند . شاید با شروع پدیده گوشی‌های هوشمند دست‌اندرکاران این فضا خیلی دوست داشته باشند تا مطالعه سایبری جایگزین مطالعه سنتی و مکتوب بشودمیزان رشد کتابخانه‌ها و بانک‌های دیجیتال در سالهای اخیر ، دسترسی سریع و آسان ، ایجاد نرم‌افزارهای مختلف برای دانلود فایل ها به‌صورت سریع خود شیوه‌های تسهیل‌کننده مطالعه دیجیتال است
مخاطبان بسیاری شاید در قدیم به علت عدم دسترسی به یک کتاب و یا یک گزارش موفق به خواندن آن نمی‌شدند اما در فضای سایبر با گذاردن یک لینک ساده از فایل دانلود کتاب و یا راه اندازی یک کتابخانه دیجیتال می توان بدون صرف بسیاری از هزینه های سنتی یک کتابخانه 24 ساعته بودن تعطیلی داشت که افراد زیادی به راحتی از سراسر دنیا به ان مراجعه کرده و کتابهای مختلف را دریافت کنند

اما در این وجه نیز شاید صاحبان فضای سایبر بدون چشم داشت این کار را انجام ندهند برای نمونه شاید در قدیم دسترسی به موضوعات و کتابهای مورد مطالعه مردم دنیا بسیار کار سخت و پرهزینه ای بود اما در کتابخانه ها و بانک‌های دیجیتال تعداد دانلود و ای پی‌های دانلود کننده به‌راحتی در اختیار صاحبان این فضا است و در آینده‌ای نه‌چندان دور صاحبان این فضا خواهند دانست که ذائقه مطالعاتی مردم دنیا به چه سمت و سویی خواهد رفت.

در این بانک‌های اطلاعاتی نیز مانند وب‌سایت‌ها تأثیرات معمولاً یک‌طرفه و از بانک دیجیتال به مخاطب است . مخاطبان این وجه از فضای سایبر نسبت به بقیه مخاطبان باسوادتر و ازلحاظ اماری کمتر به نظر می‌رسند. سرمایه‌گذاری در این بعد از سایبر می‌تواند به پرورش نخبگان تحت کنترل هر دسته‌ای کمک شایانی بکند .

 
هر فرهنگ و تمدنی که بتواند جلوه‌های خود را که بیشتر دز کتاب‌های آن فرهنگ تجلی دارد را به زبانهای مختلف ترجمه و یهتر و آسانتر در این بانکها قرار دهد می تواند نخبگان بیشتری از جهان را با فرهنگ خود آشناتر کند. این تأثیرگذاری بسیار طولانی و بر افراد محدودتری است اما به‌شدت عمیق و بر افراد تأثیرگذارتری هست.

نشر دیجیتال :
دنیای سایبر با پویایی و سرعت‌بالای خود تحولاتی شگرف در دنیای انتشارات نیز به وجود آورده است اگر در قدیم چاپ یک کتاب مدت‌ها طول می‌کشد و بعدازآن انتقال آن از یک کشور به دیگر کشورها مستلزم زمان و هزینه بود ، امروزه فضای سایبر با ایجاد کتاب‌های الکترونیک ، نشریات دیجیتال و چندرسانه‌ای های مختلف سرعت نشر افکار و عقاید علمی و تدوین‌شده را چندین برابر کرده است.

بسیاری از گروه‌های کوچک و نخبه با کمترین هزینه برای دسترسی به اهداف خود از این گزینه در فضای سایبر استفاده می‌کنند . انتشار نشریات دیجیتالی که با یک کامپیوتر و داشتن محتوا نیاز به هزینه دیگری نیست . پخش انواع کلیپ ها و محتواهای صوتی و تصویری در فضای سایبر می تواند راه خوبی برای بقای این گروه‌های کوچک باشد.

 

نشر دیجیتال از جنبه‌های بسیار مهم وب 2 می‌باشد
 که در کشور ما چندان موردتوجه نیست


در این وجه می‌توانیم شاهد رقابت گروه‌های مختلف برای تأثیرگذاری بر مخاطبان باشیم ممکن است در این بخش هزینه تولید محتوا مخصوصاً در امر کتاب بالا باشد اما مشکل هزینه‌های چاپ  ، انبار کردن و توزیع و حتی مشکل مجوزهای نشر به‌نوعی رفع شده است.
اما صاحبان سایبر در این موضوع نیز یکی از برندگان هستند ، دیگر لازم نیست هزینه‌های کلان برای رصد و جمع‌آوری کتاب‌های منتشرشده صرف شود . نویسنده  خود فایل اثر خود را در این فضا منتشر کرده و تعداد استقبال و نظرات دیگران هم پیرامون ان مشخص می‌شود.

بازی‌های آنلاین :
یکی دیگر از ابعاد فضای سایبر بازی‌های آنلاین در این فضا است . بازی آنلاین‌ها چندین خصوصیت نسبت به بازی‌های رایانه‌ای دارند اولاً این بازی‌ها اکثراً رایگان هستند . کم‌حجم و فکری و نسبتاً در یادگیری آسان هستند . بیشتر برای سنین بالا و نه کودکان طراحی می‌شوندبازی‌های فلش ، بازی‌های گروهی آنلاین انواع بازی‌های اینترنتی هستند. بازی‌هایی مانند khanwars  ، کل وب فوتبال و مافیاجز بازی‌های معروف و پرطرفدار در ایران هستند.  در بازی‌های آنلاین مخاطبان بنا به جذابیت بازی به آن وابسته شده و سعی می‌کنند زمان بیشتری را در بازی بوده تا نسبت به رقبای خود برتری داشته باشند.
همچنین برخی از بازی‌های آنلاین نیز با اهدافی کاملاً متمایز از بازی‌های عادی منتشر می‌شود برای مثال می‌توان به بازی‌های آنلاین منتشرشده بر روی سایت سیا اشاره کرد!

 

لوگوی بازی آنلاین جنگ خان‌ها


آموزشگاه‌های الکترونیک :
آخرین وجه از فضای سایبر که در این گزارش به آن خواهیم پرداخت مبحث تازه‌ای با عنوان آموزشکده‌های الکترونیک است . در این نوع آموزش که کاملاً در فضای مجازی انجام می‌شود به گروه وسیعی از مخاطبان اجازه دسترسی به دوره‌های آموزشی داده می‌شود. اما در همین فرایند آن دسته از مخاطبان که به این دوره‌ها علاقه داشته و از خود استعدادی بروز دهند مراتب ترقی را طی کرده و به مراحل بالاتر می‌رسند. با توجه به هزینه اندک این نوع آموزشگاه‌ها در مقایسه با جذب انبوه استعدادها از سراسر دنیا ، برای اکثر مراکز و نهادهای فعال برگزاری این دوره‌ها برای شناسایی و جذب نخبگان به‌صرفه هست.

 

با بررسی مختصر و کوتاه این ابعاد از فضای سایبر به این نتیجه مهم خواهیم رسید که فضای مجازی برای ماندن در مقام نخست تأثیرگذاری بر افراد وجوه مختلفی را طراحی کرده و سعی در ورود به حریم افراد به‌صورت کامل دارد به‌گونه‌ای که برخی از رسانه‌ها امروزه کارکرد چندبعدی خود را کامل کرده و از رادیو تا اپلیکیشن های آندروید را برای خود طراحی و استفاده می‌کنند.  ساده‌لوحانه است اگر برای تأثیرگذاری فقط به یک بعد این فضا توجه شود متأسفانه در کشور ما وقتی سخن از فعالیت در فضای مجازی می‌شود بسیاری از افراد وب‌سایت‌ها را مدنظر گرفته و برخی از نسل جدید ممکن است شبکه‌های اجتماعی را به یاد بیاورند.
فضای مجازی روزبه‌روز توسعه می‌یابد و عرصه‌های خود را مانند تارهای عنکبوت گسترده‌تر می‌کند تا جایی که زندگی مجازی و حقیقی را یکسان نماید به نظر شما آن روز کنترل واقعی زندگی افراد در دستان کیست؟!

مشاهده مطلب
  • نظرات مخاطبان
عضویت در خبرنامه
سایت هادی