چندرسانه ای

استانداردهای دوگانه حقوق بشر آمریکایی در یمن

حملات نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به یمن، با جنایت‌های گسترده علیه بشریت همراه بوده است؛ اما ایالات‌متحده آمریکا به‌عنوان بزرگ‌ترین مدعی حقوق بشر، در راستای حمایت از این جنایت‌ها گام برداشته است.

بیش از یک سال و نیم از آغاز تجاوز نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به غیرنظامیان یمنی می‌گذرد. این تجاوز در سکوت جوامع بین‌المللی، با حمایت‌های گسترده ایالات‌متحده آمریکا همراه شده است. نه‌تنها آمریکا بلکه کشورهای غربی و رژیم اشغالگر قدس نیز در این راستا عمل کرده‌اند. تجاوز به یمن باعث تلفات انسانی گسترده‌ای شده است.

 

بیش از یک سال و نیم از آغاز تجاوز نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به غیرنظامیان یمنی می‌گذرد. این تجاوز در سکوت جوامع بین‌المللی، با حمایت‌های گسترده ایالات‌متحده آمریکا همراه شده است. نه‌تنها آمریکا بلکه کشورهای غربی و رژیم اشغالگر قدس نیز در این راستا عمل کرده‌اند. تجاوز به یمن باعث تلفات انسانی گسترده‌ای شده است.

اگرچه وزارت دفاع عربستان سعودی در 21 آوریل پایان عملیات طوفان قاطع را اعلام کرد  اما این پایان ماجرا برای غیرنظامیان یمنی نبود چراکه تنها مدتی بعد آغاز مرحله جدیدی از عملیات نظامی تحت نام «عملیات امید» (إعادة الأمل) از سوی دولت سعودی اعلام شد.

علاوه بر همکاری‌های اطلاعاتی اسرائیل، اطلاعات به‌دست‌آمده حاکی از این موضوع هستند که این رژیم اشغالگر در جهت نظامی نیز دولت سعودی را همراهی کرده است. برای مثال چندی پیش، وقتی نیروهای یمنی توانستند یکی از جنگنده‌های اف 16 را ساقط کنند معلوم شد که این فروند اف 16 متعلق به اسرائیل بوده است.

پایتخت یمن مدت‌هاست که از نیازهای اولیه و اساسی انسانی محروم است. قطع برق و کمبود آب آشامیدنی ازجمله مواردی است که گزارش‌های صلیب سرخ هم به آن‌ها اشاره دارد.

بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی سازمان ملل تاکنون بیش از 10000 کودک زیر پنج سال جان خودشان را در شرایط نامناسب زندگی در یمن ازدست‌داده‌اند.

عربستان سعودی تنها چند روز بعد از قرار داده شدن نامش در لیست سیاه نقض حقوق بشر، توانست با دیپلماسی نفتی خود سازمان ملل را از مواضع خود عقب براند. با فشارهای عربستان و تهدید به قطع بودجه مالی خود به سازمان ملل، بان‌کی مون در تصمیمی بحث‌برانگیز، عربستان و متحدانش را از لیست سیاه خارج کرد.

 بان‌کی مون در گزارش ابتدایی خود با تأکید بر آمارها و ارقام منتشرشده، اعلام کرد که «ائتلاف کشورها به رهبری ریاض در سال گذشته، 60 درصد از قتل‌عام کودکان یمن را رقم زده است.»  هم‌چنین در این گزارش آمده است که نیمی از حملات صورت گرفته بر ضد مدارس و بیمارستان‌های یمنی هم توسط ائتلاف سعودی صورت گرفته است.

 

در میان قربانیان و آوارگان این کودکان هستند که بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند. ایالات‌متحده به‌عنوان بزرگ‌ترین مدعی حقوق بشر در جهان با سرپوش گذاشتن بر جنایات عربستان سعودی سیاست‌های حمایتی پادشاه سعودی را در پیش‌گرفته است. سازمان ملل هم اگرچه خود را بزرگ‌ترین نهاد حقوق بشری معرفی می‌کند؛ اما با انفعال خود، بیش‌ازپیش ثابت کرد که تنها ابزاری، برای توسعه هژمونی و نفوذ آمریکا در کشورهای جهان است.


انسانیت؛ محور اصلی حقوق بشر
حقوق بشر نوع خاصی از استحقاق «حقوق اخلاقی غیرقابل‌انتقال» است. این نوع حقوق برای همه اشخاص در هر نقطه از جهان به دلیل «انسان بودن» و بدون توجه به نژاد، ملیت یا عضویت آن‌ها در هر گروه اجتماعی خاص، یکسان است.1 بنابراین حقوق بشر را دسته‌ای از «اصول و هنجارهای اخلاقی» مختلف تشکیل می‌دهند2 که این اصول به‌عنوان معیارهای «رفتار انسانی» موردپذیرش قرار می‌گیرند و همواره به‌عنوان «قوانین مشروع» در داخل دولت‌ها و هم‌چنین در روابط بین‌الملل اعمال می‌شوند.3


هدف حقوق بشر در جهان امروز
گستره حقوق بشر بسیار وسیع است؛ چراکه این حقوق با کرامت انسانی، انسان‌ها در ارتباط است. به عبارتی هدف حقوق بشر این است تا انسان‌ها را بدون در نظر گرفتن محدودیت مکانی، از «سوءاستفاده‌های سیاسی، حقوقی، اجتماعی» حفظ کند.4 صیانت از شخصیت انسانی در همه نظام‌های سیاسی قابل دفاع است. همه‌ی علمای حقوق بر این موضوع اتفاق‌نظر دارند که حقوق بشر، «حقوق بنیادین غیرقابل‌انتقال» است5 و حتی خود شخص هم نمی‌تواند از آن صرف‌نظر کند. درواقع تنها این شخصیت انسانی، فرد است که می‌تواند آن را محقق سازد؛ زیرا او «یک انسان» است.6


نقض حقوق بشر و مسئولیت دولت‌ها
زمانی می‌توانیم از نقض حقوق بشر سخن به میان آوریم که اقدامات انجام‌شده توسط بازیگران دولتی یا غیردولتی، این اصول اساسی و بنیادین (ازجمله حقوق مدنی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) را «مورد سوءاستفاده قرار دهند، انکار کنند و یا نادیده بگیرند».7 علاوه بر این، نقض حقوق بشر می‌تواند در زمان‌های دیگری نیز رخ دهد. برای مثال اگر دولت یا یک بازیگر غیردولتی، بخشی از اعلامیه جهانی حقوق بشر و یا دیگر «معاهدات و قوانین حقوق بشر یا حقوق بشردوستانه» را مورد تعرض قرار دهد، می‌توان او را ناقض حقوق بشر انگاشت.8نقض حقوق بشر از سوی بسیاری از سازمان‌ها و نهاد‌های حقوق بشری در داخل کشورها و هم‌چنین فضای بین‌الملل مورد نظارت قرار می‌گیرد. «کمیته سازمان ملل متحد، نهادهای ملی و دولتی و بسیاری از سازمان‌های غیردولتی مستقل» بر فرایند اجرای صحیح حقوق بشر نظارت می‌کنند. درواقع این سازمان‌ها در کنار بازیگران اصلی حقوق بین‌الملل که دولت‌ها هستند، «شواهد و مستندات نقض حقوق بشر» را جمع‌آوری می‌کنند و سایر بازیگران عرصه بین‌الملل را به اجرای قوانین حقوق بشر وادار می‌سازند.9

 


نقض حقوق بشر و جنایت جنگی در حملات هوایی
حملات هوایی را می‌توان در استفاده از «هواپیماهای نظامی و دیگر ادوات نظامی پرواز» در طول مخاصمه تعریف کرد. در تاریخ معاصر با گسترش درگیری‌های هوایی و نقش تعیین‌کننده هواپیماهای نظامی، نیاز به قوانینی برای محدودیت سوءاستفاده از حقوق بشری در طی مخاصمات، به‌شدت احساس شد. «بمباران هوایی که موجب صدمه و کشتار جمعیت غیرنظامی و تخریب اهداف غیرنظامی» بود، اولین زمینه‌ها را برای پیشرفت مسائل حقوقی مربوط به جنگ هوایی فراهم آورد.10
قوانین و معاهدات مختلفی در خصوص ممنوعیت هدف قرار دادن جمعیت غیرنظامی وجود دارد که امروزه بیشتر آن‌ها ماهیتی عرفی یافته‌اند. مشهورترین این قوانین، مقررات لاهه (1897 و 1907) است که به‌وسیله 115 کشور به تصویب رسیده است. در ماده 25 کنوانسیون چهاردهم (1907) حمله و بمباران شهرها و روستاهای بی‌حفاظ «با هر وسیله» منع شده است.11اگرچه قوانین مربوط به درگیری‌های زمینی معاهدات جامع‌تری را در برمی‌گیرد و تنها بخشی از این قوانین قابل‌اعمال بر جنگ‌های هوایی است، اما این اصل عرفی موردپذیرش علمای حقوق بین‌الملل قرارگرفته است که هرگونه حمله کورکورانه و بدون هدف، علیه » اهداف غیرنظامی و شهروندان طرف‌های مخاصمه«ممنوع است و از «جنایات جنگی» به شمار می‌رود.12


تجاوز ائتلاف به رهبری عربستان به یمن
تجاوز عربستان در یمن، عملیات نظامی است که در 25 مارس 2015 به‌وسیله ائتلاف عربی، به رهبری عربستان سعودی، تحت عنوان «عملیات طوفان قاطع» (عملیة عاصفة الحزم) آغاز شد.13 عربستان سعودی به همراه تسلیحات جنگی خریداری‌شده از ایالات‌متحده آمریکا حملات شدیدی را علیه غیرنظامیان یمنی در پیش گرفت. جنایت‌های حقوق بشری عربستان در این حملات، همه باعث این شد تا تقریباً تمام زیرساخت‌های اقتصادی و مراکز مهم تجاری، فرهنگی، بیمارستان‌ها، مدارس14 و حتی سیلوهای گندم و آذوقه مردم فقیرترین کشور عربی همسایه ویران شود. طی حملات بی‌وقفه عربستان به مناطق مسکونی، غیرنظامیان یمنی بسیاری کشته و میلیون‌ها نفر آواره شدند.در عملیات طوفان قاطع علاوه بر عربستان، کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس و برخی دیگر از کشورهای دیگر نیز شرکت کردند. در میان کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، دولت‌های امارات متحده عربی15 و بحرین16، قطر17 و کویت18(به‌جز عمان) با سیاست‌های خصمانه عربستان همراه شدند. این عملیات با حضور کشورهای دیگری هم‌چون اردن19 و مصر20 و مراکش21، سودان22 و پاکستان همراه بوده است.23

 


سلاح‌های آمریکایی، در اختیار متجاوزان
در طول تجاوز ائتلاف به یمن، ایالات‌متحده آمریکا تضمین گسترده‌ای را در جهت ارائه حمایت‌های لجستیکی برای ائتلاف فراهم کرد.24 آمریکا که از سال 2010 میزان فروش سلاح خود را به عربستان سعودی و کشورهای عضو همکاری خلیج‌فارس شتاب بخشیده بود در این عملیات در کنار بزرگ‌ترین خریدار سلاح‌های نظامی خود ایستاد و حتی فروش سلاح را در طی ماه‌های منجر به تجاوز به یمن افزایش داد.25 سیاستمداران آمریکایی این حمایت‌ها را کافی ندانستند تا موج جدیدی از اعزام پرسنل نظامی ایالات‌متحده و انگلستان به‌منظور فرماندهی و کنترل مراکز حملات هوایی عربستان سعودی در یمن آغاز شود.26
اگرچه وزارت دفاع عربستان سعودی در 21 آوریل پایان عملیات طوفان قاطع را اعلام کرد27؛ اما این پایان ماجرا برای غیرنظامیان یمنی نبود چراکه تنها مدتی بعد آغاز مرحله جدیدی از عملیات نظامی تحت نام «عملیات امید» (إعادة الأمل) از سوی دولت سعودی اعلام شد.28 این عملیات که به شکل درگیری‌های هوایی شروع شد، باعث ایجاد صدمات زیادی به غیرنظامیان یمنی و مکان‌های غیرنظامی شد و شهرهای یمن را یکی پس از دیگری ویران کرد.در این تجاوز، سایر کشورهای ائتلاف نیز حملات گسترده‌ای را علیه غیرنظامیان یمنی رهبری کردند. حجم گسترده‌ای از این حملات را درگیری‌های هوایی را تشکیل می‌داد. عربستان سعودی با 100 هواپیما و 150.000 سرباز در عملیات نظامی شرکت کرد؛ درحالی‌که هواپیماهای جنگی از مصر، مراکش، اردن، سودان، کویت و امارات متحده عربی، قطر و بحرین در این عملیات همراه عربستان بودند. امارات متحده عربی با 30 فروند29، کویت با 15 فروند، بحرین با 15 فروند، قطر با 10 فروند30، اردن با 6 فروند، مراکش با 6 فروند و درنهایت سودان نیز با 4 فروند هواپیماهای جنگنده عربستان را همراهی کردند.31


حمایت‌ها و کمک‌های نظامی اسرائیل به عربستان
در جریان تجاوز عربستان به یمن، متحدان ایالات‌متحده به‌طور گسترده‌ای عربستان سعودی را یاری کردند. در میان این هم‌پیمانان نام اسرائیل هم به چشم می‌خورد. اگرچه در ابتدا همکاری‌های وهابی-یهودی در سکوت دنبال می‌شد، اما پس از چندی رسانه‌های غربی نیز چاره‌ای جز اعتراف به این قضیه نداشتند.32 آغاز روابط وهابی-یهودی را می‌توان در جهت مقابله با نفوذ جمهوری اسلامی ایران در منطقه عنوان کرد. به همین علت، سرویس‌های جاسوسی سعودی همکاری خود را با موساد به‌طور چشم‌گیری افزایش داده‌اند.33
علاوه بر همکاری‌های اطلاعاتی اسرائیل، اطلاعات به‌دست‌آمده حاکی از این موضوع هستند که این رژیم اشغالگر در جهت نظامی نیز دولت سعودی را همراهی کرده است. برای مثال چندی پیش، وقتی نیروهای یمنی توانستند یکی از جنگنده‌های اف 16 را ساقط کنند34 معلوم شد که این فروند اف 16 متعلق به اسرائیل بوده است. بر اساس تحلیل‌های انجام‌شده توسط یکی از برنامه‌های خبری-تحلیلی آمریکایی (Veteran Today) این نوع جنگنده به هیچ‌یک از کشورهای عربی فروخته نشده و تنها خریدار منطقه‌ای جنگنده، اسرائیل است.35 هم‌چنین در پی خروج دیپلمات‌های عربستان از یمن، نیروهای حوثی اعلام کردند که حاصل بررسی این سفارت‌خانه، تسلیحات یافت شده در آن متعلق به اسرائیل است.36

 


اوضاع نامناسب انسانی در یمن
از آغاز حملات هوایی عربستان علیه غیرنظامیان یمنی وضعیت انسانی در یمن رو به وخامت گذاشته است. سازمان ملل متحد در گزارش خود با اعلام این موضوع که در حال حاضر یمن، کشوری اساساً فقیر به‌حساب می‌آید، ادامه درگیری را با «فاجعه‌ای انسانی» همراه دانست.37 هم‌چنین کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در گزارش آوریل خود وضعیت انسانی در یمن را «فاجعه‌بار» توصیف کرد. فاجعه‌ای که با گذشت هر روز شدت بیشتری می‌یابد.38
پایتخت یمن مدت‌هاست که از نیازهای اولیه و اساسی انسانی محروم است. قطع برق و کمبود آب آشامیدنی ازجمله مواردی است که گزارش‌های صلیب سرخ هم به آن‌ها اشاره دارد. مدیر خاورمیانه‌ای کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC)، رابرت ماردینی، پس از بازگشت از یمن اوضاع این کشور را بسیار نامساعد عنوان کرد. او در گزارش خود از ده‌ها جسد در خیابان‌ها سخن به میان آورده است و اشاره‌کرده که از آغاز عملیات نظامی عربستان در یمن روزانه به‌طور متوسط حدود پنجاه نفر جان خودشان را از دست می‌دهند.39با توجه به گزارش‌های دفتر سازمان ملل متحد در پایان ماه ژوئن، تعداد افراد نیازمند به احتیاجات اساسی برای بقا به 21.1 میلیون نفر، معادل 80 درصد از کل جمعیت یمن رسیده است. ازجمله این افراد، 12.2 میلیون شهروند غیرنظامی یمنی هستند که به‌طور مستقیم تحت تأثیر حملات عربستان قرار دارند. شمار آوارگان چیزی حدود یک‌میلیون نفر برآورد شده است.40


سکوت سازمان ملل
با حمایت‌های نظامی و اطلاعاتی ایالات‌متحده آمریکا، حملات هوایی ائتلاف به رهبری عربستان به یمن از مارس 2015 تاکنون خسارت‌های جانی زیادی در برداشته است. بر اساس گزارش‌های منتشره شده از سوی سازمان ملل متحد، حملات هوایی عربستان موجب کشته شدن 60٪ از کودکان یعنی 785 نفر بوده است و در طول این درگیری 1168 نفر مجروح شده‌اند.41 البته باید به این نکته توجه داشت که این آمارها مربوط به کشته‌شدگان در طی حملات مستقیم است.بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی سازمان ملل تاکنون بیش از 10000 کودک زیر پنج سال جان خودشان را در شرایط نامناسب زندگی در یمن ازدست‌داده‌اند.42 در میان سازمان‌های بین‌الملل، بیشترین مسئولیت بر گردن سازمان ملل است تا بر اساس آرمان‌های خود از جان و مال انسان‌ها حمایت کند؛ اما آنچه در عمل دیده‌ایم آن است که این سازمان زیر فشارهای شورای امنیت و به‌خصوص ایالات‌متحده، اقدام مؤثری را برای نجات کودکان انجام نداده است.
عربستان سعودی تنها چند روز بعد از قرار داده شدن نامش در لیست سیاه نقض حقوق بشر، توانست با دیپلماسی نفتی خود سازمان ملل را از مواضع خود عقب براند. بان‌کی مون در گزارش ابتدایی خود با تأکید بر آمارها و ارقام منتشرشده، اعلام کرد که «ائتلاف کشورها به رهبری ریاض در سال گذشته، 60 درصد از قتل‌عام کودکان یمن را رقم زده است.»43 هم‌چنین در این گزارش آمده است که نیمی از حملات صورت گرفته بر ضد مدارس و بیمارستان‌های یمنی هم توسط ائتلاف سعودی صورت گرفته است؛ اما با فشارهای عربستان و تهدید به قطع بودجه مالی خود به سازمان ملل، بان‌کی مون در تصمیمی بحث‌برانگیز، عربستان و متحدانش را از لیست سیاه خارج کرد.44

 


در طول حملات متعدد ائتلاف، عربستان سعودی با همراهی ایالات‌متحده توانسته است حمایت‌های گسترده‌ای را در سطح بین‌المللی به دست آورد. از طرفی دیگر سکوت مرگبار سازمان ملل این نتیجه را برای غیرنظامیان یمن داشته است تا هرروز جنایت‌های جدیدی را از سوی نیروهای تجاوزگر شاهد باشند. روزانه ده‌ها نفر در شهرها و روستاهای یمن به خاک و خون کشیده می‌شوند. آمارهای جدید سازمان‌های بین‌المللی همه حاکی از این موضوع هستند که در صورت تداوم این شرایط باید آماده «فاجعه انسانی» برای غیرنظامیان و کودکان بی‌دفاع یمنی باشیم.

مشاهده مطلب
  • نظرات مخاطبان
مطالب مرتبط
پایان هژمونی آمریکا در باتلاق سوریه
آمریکا عامل گسترش بی‌ثباتی و ناامنی در خاورمیانه
عضویت در خبرنامه
سایت هادی